Δευτέρα 31 Οκτωβρίου 2016

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ - 1.4 ΟΙΚΟ-ΘΕΟΛΟΓΙΑ (4ο δίωρο)

Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα
 Οι μαθητές/ μαθήτριες να:
-          αξιολογούν τις θέσεις του Χριστιανισμού για το φυσικό περιβάλλον και την ευθύνη του ανθρώπου απέναντι σε αυτό,
-          διατυπώνουν συλλογισμούς για τον ρόλο των θρησκειών και των εκπροσώπων τους σε ζητήματα διαφύλαξης του φυσικού περιβάλλοντος,
-          αναγνωρίζουν την ευθύνη του πιστού για την οικολογική κρίση.


ΕΙΣΑΓΩΓΗ 

Δημιουργία του Ιωάννη Μπάλτου

https://samakos9.blogspot.com/2025/06/14.html




ΟΙΚΟ-ΘΕΟΛΟΓΙΑ

Η οικο-θεολογία είναι ο κλάδος της θεολογίας που εξετάζει τη σχέση του Θεού, του ανθρώπου και της δημιουργίας. Σύμφωνα με την Ορθόδοξη Χριστιανική παράδοση, ο κόσμος αποτελεί δημιούργημα του Θεού και δώρο της αγάπης Του προς όλα τα έμβια όντα.

 Η φύση δεν είναι απλώς ένα σύνολο υλικών αγαθών που υπάρχουν για να εξυπηρετούν τις ανθρώπινες ανάγκες, αλλά μια ιερή δημιουργία που αξίζει σεβασμό και προστασία.

Ο άνθρωπος, σύμφωνα με τη βιβλική διδασκαλία, έχει ιδιαίτερη θέση μέσα στη δημιουργία. Ωστόσο, η κυριαρχία του πάνω στη φύση δεν σημαίνει ότι έχει το δικαίωμα να την εκμεταλλεύεται ανεξέλεγκτα. Αντίθετα, καλείται να γίνει οικονόμος και προστάτης της δημιουργίας, αναλαμβάνοντας την ευθύνη να διατηρεί την ισορροπία της και να σέβεται κάθε μορφή ζωής. Η ευθύνη αυτή αποτελεί έκφραση της αγάπης του προς τον Θεό, τον συνάνθρωπο και το φυσικό περιβάλλον.

Στη σύγχρονη εποχή, η καταστροφή των δασών, η ρύπανση, η κλιματική αλλαγή, η εξάντληση των φυσικών πόρων και η εξαφάνιση πολλών ειδών αποτελούν σοβαρά οικολογικά προβλήματα. Η απληστία, ο υπερκαταναλωτισμός και η αντίληψη ότι ο άνθρωπος μπορεί να χρησιμοποιεί τη φύση χωρίς όρια επιδεινώνουν την κατάσταση. Οι συνέπειες πλήττουν όχι μόνο το περιβάλλον, αλλά και τους φτωχότερους και πιο ευάλωτους ανθρώπους.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία προβάλλει την ανάγκη αλλαγής του τρόπου ζωής, με εγκράτεια, απλότητα, υπευθυνότητα και σεβασμό προς κάθε δημιούργημα. Η ευχαριστιακή θεώρηση του κόσμου υπενθυμίζει ότι τα αγαθά της φύσης είναι δώρα που ο άνθρωπος καλείται να δέχεται με ευγνωμοσύνη και να μοιράζεται δίκαια.

Η οικο-θεολογία μάς καλεί να αναγνωρίσουμε ότι η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί ηθική και πνευματική ευθύνη. Η φροντίδα της δημιουργίας είναι έμπρακτη έκφραση της χριστιανικής αγάπης και προϋπόθεση για ένα βιώσιμο μέλλον για τις επόμενες γενιές.


ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΑ ΚΟΥΙΖ ΚΑΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ 







--------------------------------------------------------


Παρουσιάζοντας:
 Δημιουργία και άνθρωπος

Θεωρήσεις των μαθητών/μαθητριών για τη σχέση ανθρώπου και δημιουργίας, την περιβαλλοντική κρίση και τον παράγοντα οικονομία-κέρδος.

ΟΙΚΟ-ΘΕΟΛΟΓΙΑ

Η Οικοθεολογία εξετάζει τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον υπό το φως της χριστιανικής πίστης. 

Τονίζει ότι η δημιουργία είναι δώρο του Θεού και ο άνθρωπος καλείται να είναι φύλακας και όχι κυρίαρχος της.

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

https://samakos9.blogspot.com/2025/10/blog-post_80.html


Αποφθέγματα Αγίων, θεολόγων και χριστιανών που αναφέρονται στο περιβάλλον

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος



α. Ελεήμων καρδιά.

Καρδιά ελεήμων είναι μία καρδιά που καίγεται για ολόκληρη την κτίση, για τους ανθρώπους, για τα όρνια, για τα ζώα… και για όλα τα κτίσματα.

Με την ανάμνηση και τη θέα τους τρέχουν από τα μάτια του ανθρώπου δάκρυα.

Από την πολλή και σφοδρή αγάπη που συνέχει την καρδιά του δεν μπορεί να ανεχθεί ή να ακούσει ή να δει κάποια καταστροφή να γίνει μέσα στην κτίση.

Γι’ αυτό και για τα άλογα ζώα και για τα ερπετά… κάθε στιγμή προσφέρει προσευχή με δάκρυα, για να τα διαφυλάξει και να τα ελεήσει ο Θεός.

Αββάς Ισαάκ ο Σύρος, Λόγοι Ασκητικοί

β. Να αγαπάτε τα δέντρα!

Στη δεκαετία του 1960, όταν ήμουν διάκονος στη Μονή Αγίου Ιωάννου Θεολόγου στην Πάτμο, ο γέροντάς μας, ο πατήρ Αμφιλόχιος, συνήθιζε να μας λέει: «Γνωρίζετε πως ο Θεός μάς έδωσε μία ακόμη εντολή, που δεν αναφέρεται στην Αγία Γραφή; 

Είναι η εντολή να αγαπάτε τα δέντρα».

Πίστευε πως όποιος δεν αγαπούσε τα δέντρα δεν αγαπούσε τον Χριστό.

«Όταν φυτεύετε ένα δέντρο», μας έλεγε, «φυτεύετε ελπίδα, φυτεύετε ειρήνη, φυτεύετε αγάπη και θα λάβετε τη χάρη του Θεού».

 Ήταν ένας οικολόγος πολύ πριν η οικολογία έρθει στην επικαιρότητα.

Ακούγοντας τις εξομολογήσεις των χωρικών, τους έβαζε ως επιτίμιο ή ποινή να φυτέψουν ένα δέντρο.

Και δεν ήταν μόνο αυτό: ο ίδιος περιφερόταν στο νησί για να δει πώς πηγαίνουν τα επιτίμια των χωρικών, να δει αν πότιζαν τακτικά το δέντρο που είχαν φυτέψει και αν το φρόντιζαν να μην το φάνε οι κατσίκες.

 Το παράδειγμα και η επίδρασή του μεταμόρφωσαν το νησί: εκεί που πριν ογδόντα χρόνια το νησί ήταν γεμάτο ξερές και γυμνές πλαγιές, σήμερα φύονται πεύκα και ευκάλυπτοι. «Να αγαπάτε τα δέντρα», επέμενε ο πατήρ Αμφιλόχιος.

Δεν είχε δίκιο; Δεν μπορούμε να σώσουμε ό,τι δεν αγαπάμε.

 

Κάλλιστος Ware, μητρ. Διοκλείας, Αρχή Ημέρας. Η ορθόδοξη προσέγγιση της Δημιουργίας


γ. Οι άνθρωποι θα μείνουν πτωχοί γιατί δεν θα ’χουν αγάπη στα δέντρα.

Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός 


JACKPOT (2026)

Σε ένα δυστοπικό μέλλον, η Γη έχει μετατραπεί σε έναν τεράστιο σκουπιδότοπο. 

Η φύση έχει σχεδόν εξαφανιστεί και ένας άνθρωπος ανακαλύπτει το τελευταίο ζωντανό δέντρο στον κόσμο.

Η ιστορία συνδέεται άμεσα με τη χριστιανική αντίληψη ότι ο άνθρωπος δεν είναι ιδιοκτήτης της δημιουργίας, αλλά υπεύθυνος για τη φροντίδα και την προστασία της.

Σύμφωνα με τη βιβλική παράδοση, ο άνθρωπος καλείται να «εργάζεται και να φυλάσσει» τον κήπο της Εδέμ (Γεν. 2,15).

+++ΦΥΛΛΟ-ΕΡΓΑΣΙΑΣ-ΟΙΚΟΘΕΟΛΟΓΙΑ -JACKPOT.pdf by Γιάννης Μπάλτος

δ. Αγάπη για την Δημιουργία και τον Δημιουργό.

Βλέποντας τη φύση, τα δέντρα, τα λουλούδια, τα πουλιά, τις μέλισσες, τα άνθη, τη θάλασσα, τα ψάρια, τα άστρα, το φεγγάρι, τον ήλιο και τα τόσα άλλα υπέροχα δημιουργήματά του, στρέφουμε τον νου μας προς τον Θεό και δοξάζοντάς Τον μέσα από αυτά, προσπαθούμε να καταλάβουμε πόσο ωραία και θαυμάσια είναι, και αγωνιζόμαστε να τα αγαπήσουμε.

 Όταν τα αγαπήσουμε όλα αυτά, τότε η αγάπη μας ανεβαίνει προς τον δημιουργό μας, κι έτσι πραγματικά και αληθινά Τον αγαπάμε.

 Άγιος Πορφύριος

Next Floor (a short film by Denis Villeneuve)

“The world has enough for everyone's need, but not enough for everyone's greed.”

«Ο κόσμος έχει αρκετά για τις ανάγκες όλων, αλλά όχι αρκετά για την απληστία όλων.»

Mahatma Gandhi


Στην Ορθόδοξη θεολογία η φύση δεν αποτελεί απλώς ένα σύνολο υλικών αγαθών προς εκμετάλλευση. Είναι δημιούργημα του Θεού.

Ο άνθρωπος καλείται να ζει σε αρμονία με αυτήν, αναγνωρίζοντας την αξία της και την ευθύνη του απέναντί της.

Η εγκράτεια, η λιτότητα και η αποφυγή της υπερβολής δεν αποτελούν απλώς προσωπικές αρετές. Μπορούν να εκφράσουν έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, που σέβεται τη δημιουργία και τα όριά της.

Η ταινία, επομένως, μας βοηθά να αντιπαραβάλουμε δύο διαφορετικές αντιλήψεις:

Καταναλώνω χωρίς όρια για να ικανοποιήσω κάθε επιθυμία μου.

Ζω με μέτρο, αναγνωρίζοντας ότι δεν είμαι μόνος μου στον κόσμο.


Στην ταινία παρακολουθούμε μια ομάδα ανθρώπων που συμμετέχουν σε ένα υπερβολικά πολυτελές δείπνο. Οι καλεσμένοι καταναλώνουν ασταμάτητα τεράστιες ποσότητες φαγητού, ενώ οι υπηρέτες συνεχίζουν να τους προσφέρουν ολοένα και περισσότερα εδέσματα.

Καθώς το φαγητό και η κατανάλωση αυξάνονται, το πάτωμα υποχωρεί και οι συνδαιτυμόνες πέφτουν στον επόμενο όροφο, όπου συνεχίζουν ακριβώς την ίδια συμπεριφορά.

Η επανάληψη αυτής της διαδικασίας δημιουργεί μια παράλογη και σχεδόν εφιαλτική εικόνα.

Η ταινία έχει ερμηνευτεί ως αλληγορία της υπερκατανάλωσης, της απληστίας, της κοινωνικής ανισότητας και της αυτοκαταστροφικής ανθρώπινης συμπεριφοράς.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑ Next Floor (2008).pdf by Γιάννης Μπάλτος


Moby - 'Why Does My Heart Feel So Bad?

«Όταν ο άνθρωπος ξεχνά ότι αποτελεί μέρος της δημιουργίας, αρχίζει να συμπεριφέρεται σαν να είναι ο ιδιοκτήτης της. Και τότε χάνεται η αρμονία ανάμεσα στον άνθρωπο, τον Θεό και τον κόσμο».


ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑ Moby - 'Why Does My Heart Feel So Bad.pdf by Γιάννης Μπάλτος

Ο Εφιάλτης της Περσεφόνης -  Νίκος Γκάτσος




Η ΓΗ ΔΕΝ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ.
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΗ ΓΗ. 

Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα 
κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο...
τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα
και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο!

Κοιμήσου Περσεφόνη
στην αγκαλιά της γης,
στου κόσμου το μπαλκόνι
ποτέ μην ξαναβγείς!

Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες,
ευλαβικά πριν μπουν στο θυσιαστήριο...
τώρα πετάνε αποτσίγαρα οι τουρίστες
και το καινούργιο παν να δουν διυλιστήριο
.
Κοιμήσου Περσεφόνη 
στην αγκαλιά της γης,
στου κόσμου το μπαλκόνι
ποτέ μην ξαναβγείς!
Εκεί που η θάλασσα γινόταν ευλογία
κι ήταν ευχή του κάμπου τα
βελάσματα...
τώρα καμιόνια κουβαλάν στα ναυπηγεία
άδεια κορμιά σιδερικά
παιδιά κι ελάσματα
.
Κοιμήσου Περσεφόνη
στην αγκαλιά της γης,
στου κόσμου το μπαλκόνι
ποτέ μην ξαναβγείς!

Ο εφιάλτης της υπερκατανάλωσης

PROJECT: ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ, ΞΕΝΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΚΑΙ Η ΠΟΙΗΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ (8)



‘Man’: Η σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον, ταινία μικρού μήκους του Steve Cutts ,2012. 

 Εφαρμόζοντας:
Οικολογικοί προβληματισμοί.

Απόσπασμα απο το εξαιρετικό ντοκιμαντέρ samsara (2011)




To Ψέμα Που Ζούμε



Ανθρωποκεντρισμός και Οικοκεντρισμός

«Με τη γέννηση της οικολογικής σκέψης η ανθρωποκεντρική αντίληψη καταδικάστηκε ως η κύρια υπεύθυνη για τα οικολογικά δεινά. Μόνο που στη συνείδηση των περισσότερων, πρέπει να αναλάβουμε δράση εμείς προκειμένου να προστατεύσουμε τον πλανήτη που κατοικούμε εμείς, για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε να κατοικούμε σ’ αυτόν με αξιώσεις. Έτσι γεννιέται μία νέα ανθρωποκεντρική αντίληψη, στα πλαίσια όμως πια του οικολογικού κινήματος. Το νέο αυτό ανθρωποκεντρικό ρεύμα τείνει να οργανώνει την διαχείριση όλης της βιόσφαιρας γύρω από τα συμφέροντα του είδους homo sapiens sapiens. Οι φυσικοί πόροι προφανώς και πρέπει να τύχουν ορθολογικής διαχείρισης ώστε οι ανθρώπινες 4 ανάγκες να είναι ικανοποιήσιμες ενώ η ρύπανση επιδιώκεται να μένει σε ανεκτά επίπεδα για να μην προκαλούνται (πολλά) ανθρώπινα θύματα. Ο μη ανθρώπινος κόσμος δεν παύει να έχει εργαλειακή αξία. Τον χρησιμοποιούμε για να οικοδομήσουμε τον πολιτισμό μας. Στην αντίπερα όχθη του ανθρωποκεντρισμού βρίσκεται το φιλοσοφικό ρεύμα του οικοκεντρισμού. Ο πρωτεργάτης της οικοκεντρικής σκέψης, Aldo Lepold, υποστήριξε μια ηθική, που την ονόμασε ηθική της γης (land ethic) [Leopold, 1949], η οποία δεν αφορά μόνο στους ανθρώπους, αλλά και σε άλλες οντότητες, όπως τα υπόλοιπα ζώα, το νερό και τα φυτά. Σύμφωνα με την οικοκεντρική σκέψη η φύση δεν έχει πια εργαλειακή αξία για τον άνθρωπο. Ο μη ανθρώπινος κόσμος δεν νοείται πλέον ως αποθήκη φυσικών πόρων και πελώριος αποδέκτης των λυμάτων μας. Επίσης, δεν επιδιώκουμε απλά την υγεία και την μακροημέρευσή του, προκειμένου να επιβιώσουμε και να διαβιώσουμε σε ένα καλύτερο περιβάλλον, αλλά αναλογιζόμαστε και φροντίζουμε για την ικανοποίηση των δικών του αυτόνομων σκοπών για επιβίωση, αναπαραγωγή και ίσως (περισσότερο για το ανώτερα θηλαστικά) για μια ποιότητα ζωής ανάλογη με τις δυνατότητές του. Στην περίπτωση αυτή, ο υπόλοιπος κόσμος προικίζεται με την εγγενή αξία την οποία απολάμβανε μέχρι τώρα μόνο ο άνθρωπος, εγχείρημα το οποίο μας εισάγει κατ’ ευθείαν στο αβέβαιο έδαφος των συνθηκών αξιοδότησης αλλά και την αμφίδρομη ή μονόδρομη ηθική υπευθυνότητα».
Γεωργόπουλος Αλέξανδρος και Καραγεωργάκης Σταύρος, Όταν η Περιβαλλοντική Ηθική συναντά την Πολιτική Οικολογία. 2005),  στο 

Διερευνώντας:
Οικοθεολογία: Η χριστιανική θεολογία για το περιβάλλον.

Η Επικοινωνία του Αγίου Παϊσίου με τα Ζώα.

Ο Άγιος Παΐσιος είχε μια μοναδική, σπάνια σχέση με την κτίση του Θεού. Αρκούδες, ελάφια, φίδια, λαγοί, ακόμα και γάτες και ποντίκια… όλα πλησίαζαν τον Όσιο σαν να αναγνώριζαν μέσα του την ειρήνη και τη χάρη του Χριστού. Στο βίντεο παρουσιάζονται αληθινές ιστορίες εκ του νέου βιβλίου ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης: – Η αρκούδα που υπάκουσε στη φωνή του. – Τα φίδια που υποχωρούσαν με μια του κουβέντα. – Ο λαγός με τον σταυρό στο μέτωπο που απαγόρευε στους κυνηγούς να πειράξουν. – Τα ζαρκάδια που έτρεχαν κοντά του όταν άκουγαν το χτύπημα του τσεκουριού. – Οι γάτες και τα ποντίκια που έτρωγαν μαζί, χωρίς φόβο, κάτω από το βλέμμα του. – Το τεράστιο φίδι που ήρθε “να του κάνει παρέα” μπροστά στους επισκέπτες στο Άγιο Όρος. Όλες αυτές οι ιστορίες αποκαλύπτουν έναν άνθρωπο που ζούσε ήδη από αυτή τη ζωή την ειρήνη του Παραδείσου.

«Οι άνθρωποι θα μείνουν πτωχοί γιατί δεν θα’ χουν αγάπη στα δέντρα».

Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός.

Αγάπη για την Δημιουργία και τον Δημιουργό

«Βλέποντας τη φύση, τα δέντρα , τα λουλούδια,  τα πουλιά, τις μέλισσες, τα άνθη, τη θάλασσα, τα ψάρια, τα άστρα, το φεγγάρι, τον ήλιο, και τα τόσα άλλα υπέροχα δημιουργήματά του, στρέφουμε τον νου μας προς τον Θεό και δοξάζοντάς Τον μέσα από αυτά, προσπαθούμε να καταλάβουμε πόσο ωραία και θαυμάσια είναι και αγωνιζόμαστε να τα αγαπήσουμε. Όταν τα αγαπήσουμε όλα αυτά , τότε η αγάπη μας ανεβαίνει προς τον δημιουργό μας, κι έτσι πραγματικά και αληθινά Τον αγαπάμε».
Άγιος Πορφύριος  

Επιτίμιο π. Αμφιλοχίου Μακρή
Είναι χαρακτηριστική και η περίπτωση του Γέροντα της Πάτμου Αμφιλοχίου Μακρή (1888-16.4.1970), ο οποίος απαιτούσε από τους εξομολογουμένους, σ' ένδειξη μετάνοιας, να φυτεύουν ένα δέντρο, επειδή -όπως έλεγε συνήθως- ‘όποιος φυτεύει δέντρο φυτεύει ελπίδα, φυτεύει ειρήνη, φυτεύει αγάπη και έχει τις ευλογίες του Θεού’. ‘Άλλες φορές έλεγε ‘Γνωρίζετε πως ο Θεός μας έδωσε μία ακόμη εντολή, που δεν αναφέρεται στην Αγία Γραφή; Είναι η εντολή να αγαπάτε τα δέντρα’.

«Η καρδιά που γνωρίζει να αγαπά συμπονεί όλη την κτίση».
Αρχ. Σοφρώνιος

Καταναλωτισμός και δημιουργία

«Ατυχώς εις τας ημέρας μας ο άνθρωπος, υπό την επίδρασιν ενός ακραίου ορθολογισμού και ευδαιμονισμού, έχει χάσει την αίσθησιν της ιερότητος της δημιουργίας και ενεργεί ως αυθαίρετος εξουσιαστής και βάναυσος καταπατητής της. Αντί του ευχαριστιακού και ασκητικού πνεύματος, με το οποίον εγαλούχησεν η Ορθόδοξος Εκκλησία τα τέκνα της επί αιώνας, παρατηρείται σήμερον ένας βιασμός της φύσεως προς ικανοποίησιν όχι αυξανομένης σειράς ορέξεων και επιθυμιών τας οποίας ενθαρρύνει η επικρατούσα φιλοσοφία της καταναλωτικής κοινωνίας».
Απόσπασμα από το μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχου Δημητρίου 1/9/1989

Αναπλαισιώνοντας:
Προβληματισμοί για τη δράση των εκπροσώπων του Χριστιανισμού και των θρησκειών ως προς το οικολογικό ζήτημα.

Σχόλιο πολιτικού στην εγκύκλιο Laudato Si

Ο υποψήφιος για το χρίσμα των Ρεπουμπλικάνων Τζεμπ Μπους αναφέρει σχολιάζοντας την Εγκύκλιο του Πάπα Φραγκίσκου: «Δεν θα μου υπαγορεύσει ούτε ο αρχιεπίσκοπός μου, ούτε ο καρδινάλιός μου, ούτε ο Πάπας μου την οικονομική μου πολιτική».

Αξιολογώντας:

Η ευθύνη του πιστού για το περιβάλλον.





ΥΛΙΚΟ





19. Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου