Σιντοϊσμός

 4.8 Η ΙΑΠΩΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 

Ο Σιντοϊσμός είναι μία από τις δύο βασικές θρησκείες της Ιαπωνίας.

Είναι κοινό για κάποιο Γιαπωνέζο να πιστεύει και στις δύο θρησκείες, του Σιντοϊσμού και του Βουδισμού, αλλά για διαφορετικούς λόγους.

Ο Σιντοϊσμός συσχετίζεται με τις ζωντανές  πτυχές των Ιαπωνικών θρησκευτικών πιστεύω, γέννηση, ωριμότητα, γαμήλιες τελετές, ενώ ο κόσμος πάει σε βουδιστικούς  ναούς για τελετές που σχετίζονται με το θάνατο και τη μεταθάνατο ζωή.

 

Αντιγραφή από το Φωτόδεντρο με την προσθήκη υποτίτλων, αποκλειστικά για σχολική χρήση (Β' Λυκείου, η Ιαπωνική Θρησκεία).

Κομφουκιανισμός

 4.7 Η ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Ο Κομφουκιανισμός είναι το όνομα που δόθηκε στη φιλοσοφία που διδάχτηκε από τον Κινέζο σοφό Κ'ουνγκ-φου-τζου Κομφούκιος (孔夫子) και εφαρμόζεται μέχρι σήμερα από τον Κινέζικο λαό.

Συχνά υπάρχει διαφωνία για το αν ο Κομφουκιανισμός είναι μία θρησκεία ή μία φιλοσοφία.

Το μόνο όμως σίγουρο είναι ότι ο Κομφούκιος ο ίδιος πίστευε στο Τιέν (Ουρανός), μια ανώτερη θεότητα της αρχαίας Κινέζικης θρησκείας.

Στο κέντρο των διδασκαλιών του Κομφούκιου δεν βρίσκεται μόνο ένας θεός, αλλά το ανθρώπινο γένος.

Ο Κομφούκιος είδε ότι η βελτίωση της κοινωνίας αρχίζει από το άτομο και ότι η ανθρώπινη ευτυχία, η γαλήνη του νου και η σταθερότητα δεν βρίσκεται στη λατρεία ειδώλων, αλλά στις ανθρώπινες σχέσεις.

Δίδαξε ότι η καλλιέργεια σεβασμού προς τους άλλους, η οικογένεια και η φιλική αγάπη, η αμοιβαιότητα, η ανθρώπινη συμπεριφορά, η μάθηση, η εμπιστοσύνη και η ταπεινότητα μπορούν να δημιουργήσουν μια καλύτερη κοινωνία.

 Επίσης, ζώντας μια ζωή τέτοιας αρετής, ο άνθρωπος παίρνει ένα φυσικό δρόμο, μια φυσική οδό, αυτήν του Τάο. Μέσα σε όλα τα πράγματα, ανθρώπους, ζώα, δάση, βουνά, θάλασσες, ουσιαστικά μέσα σε κάθε τι στο σύμπαν, υπάρχει μια φυσική δύναμη, η ονομαζόμενη σήμερα «Τσί».

Το ανθρώπινο γένος συνδέεται με οτιδήποτε υπάρχει μέσα στο σύμπαν.

Ζώντας σύμφωνα με τη φυσική οδό, τα άτομα και η κοινωνία σαν  σύνολο μπορούν να είναι παραγωγικοί, αρμονικοί και ευτυχισμένοι.

Αντιγραφή από το Φωτόδεντρο με την προσθήκη υποτίτλων, αποκλειστικά για σχολική χρήση.

Ιουδαϊσμός

 4.3 Ο ΙΟΥΔΑΙΣΜΟΣ

Ο Ιουδαϊσμός είναι η θρησκεία των Εβραίων.

Είναι ένας τρόπος ζωής βασισμένος πάνω στην προσευχή και την Τορά, ο νόμος.

Οι Εβραίοι συγκεντρώνονται για τη λατρεία στις Συναγωγές, αλλά για αυτούς η θρησκεία είναι ένα θέμα που αφορά πάνω απ' όλα το σπίτι και την οικογένεια, τα οποία είναι πολύ σημαντικά.

Αντιγραφή από το Φωτόδεντρο με την προσθήκη υποτίτλων, αποκλειστικά για σχολική χρήση (Β' Λυκείου, Ο Ιουδαϊσμός).

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ

 4.4 ΤΟ ΙΣΛΑΜ Α' 

Η λέξη Ισλάμ σημαίνει «υποταγή στο Θεό».

Γεννήθηκε και αναπτύχθηκε στην Αραβία, που πριν τον Ισλαμισμό ήταν τόπος συνύπαρξης του Σημιτικού πολυθεϊσμού, του εξαραβισμένου Ιουδαϊσμού και του Βυζαντινού Χριστιανισμού.

Οι Άραβες διατηρούσαν πριν την εμφάνιση του Ισλάμ μια παγανιστική λατρεία τοπικών θεοτήτων, με γιορτές, νηστείες και προσκυνήματα.

Γνώριζαν όμως και τον μονοθεϊσμό και είχαν έλθει σε επαφή και με τις Χριστιανικές ιεραποστολές.

Κατά τον 6ο μ .Χ. αιώνα, η Μέκκα με το ιερό της Καάμπα, που περιβάλλει τον ονομαστό Μαύρο Μετεωρίτη, ήταν το θρησκευτικό και εμπορικό κέντρο της Αραβίας.

Αντιγραφή από το Φωτόδεντρο με την προσθήκη υποτίτλων, αποκλειστικά για σχολική χρήση (Β' Λυκείου, Το Ισλάμ).

ΕΝΑΣ ΙΑΠΩΝΑΣ ΔΙΧΩΣ ΣΧΙΣΤΑ ΜΑΤΙΑ

Η 3η Φεβρουαρίου ήταν η μέρα μνήμης του αγίου Νικολάου Κασάτκιν, Ρώσου στην καταγωγή, που όμως αποκαλείται Νικόλαος της Ιαπωνίας.

Υπήρξε αυτός που πρόσφερε την Ορθόδοξη πίστη στην Ιαπωνία με μια τόλμη ιδιαίτερη: με σεβασμό στην ιαπωνική ταυτότητα και με απόρριψη του αποικιοκρατικού μοντέλου.

Οι συνθέσεις που επιχείρησε αφορούν πολλά επίπεδα (πολιτισμό, διαθρησκειακό διάλογο, εθνικισμό, πατριωτισμό, αυτοσυνειδησία της νεαρής εκκλησίας κλπ).

Ενδεικτικά παραθέτω ένα απόσπασμα από το βιβλίο μου

Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, «Ένας Ιάπωνας δίχως σχιστά μάτια. Νικόλαος Κασάτκιν, ο ευαγγελιστής των Ιαπώνων», εκδ. Αρμός, Αθήνα 2018, σσ. 60-63:

«Ο άγιος Νικόλαος έδρασε την εποχή Μέιτζι (1868-1912), εποχή ραγδαίου εκδυτικισμού της Ιαπωνίας, κι όμως εποχή κατά την οποία η μεταστροφή στον Χριστιανισμό (παρ’ όλο που είχαν περάσει 13 γενιές από την πρώτη επαφή μαζί του) θεωρούνταν ακόμη ακραία πράξη, και ειδικά όταν επρόκειτο για Χριστιανισμό εισαγόμενο από την Ρωσία.

Στην ιαπωνική συνείδηση η μεγάλη γειτονική χώρα εμφανιζόταν ως η πιο απειλητική ίσως δυτική δύναμη, σε μια διελκυστίνδα αγάπης και μίσους, ανταγωνισμού για την πολιτισμική ανωτερότητα αλλά και την ορμή προς εκσυγχρονισμό. “Οι Ιάπωνες και οι Ρώσοι”, έχει λεχθεί προσφυώς, “μπορεί να είναι ή φίλοι ή εχθροί• δεν μπορεί να είναι ξένοι”.

Ο Κασάτκιν, ωστόσο κατόρθωσε να οικοδομήσει μια υπολογίσιμη εκκλησία με πάνω από 30.000 πιστούς. Οι αριθμοί έχουν τη σημασία τους, αλλά σημαντικότερο υπήρξε κάτι άλλο: ο προσανατολισμός που έδωσε ο Νικόλαος. Ένας προσανατολισμός προς τη συγκρότηση μιας εκκλησίας αληθινά Ορθόδοξης και πραγματικά ιαπωνικής, κι όχι ενός παραρτήματος της ρωσικής εκκλησίας και κουλτούρας. Αλλά το σκηνικό δεν ήταν διπολικό• ήταν συνθετότερο.

Η Ρωμαιοκαθολική παρουσία στην Ιαπωνία ξεκίνησε το 1549 και γνώρισε τρομερούς διωγμούς μέχρι τα μέσα, περίπου του 19ου αι., οπότε και άρχισε η έντονη δράση των αγγλο-αμερικανικών ιεραποστολών, η οποία και έδωσε το κυρίαρχο χριστιανικό χρώμα.

Στη συνέχεια, ο 20ός αι. έφερε τη ραγδαία ανάπτυξη «γηγενών εκκλησιών», δηλαδή χριστιανικών κοινοτήτων με έξαψη για την ιαπωνική ταυτότητα και σε αντιδιαστολή προς τις δυτικές ομολογίες, οι οποίες και κατηγορούνται ότι εξουθένωσαν ή προσπέρασαν την ιαπωνικότητα (είναι ένα φαινόμενο που αφορά όλο τον Τρίτο Κόσμο και τις προσπάθειες χειραφέτησής του από τη δυτική ηγεμονία, με ισχνές απαρχές στον 18ο αι.). Υπολογίζεται ότι περί τα 180 ιεραποστολικά σώματα ποικίλων ομολογιών εγκαταστάθηκαν στην Ιαπωνία από το 1852 ως το 1992, και 13 «γηγενείς εκκλησίες» σχηματίστηκαν από το 1901 ως το 1977.

Μέσα στην πραγματικότητα αυτή, οι ερευνητές δυσκολεύονται να ταξιθετήσουν το ιεραποστολικό έργο του Νικολάου σε μία μόνο κατηγορία (στις ξένες ιεραποστολές ή στις γηγενείς κινήσεις).

Μερικά παραδείγματα: Αντίθετα προς τις ετερόδοξες ιεραποστολές, που επεδίωκαν ατομικές μεταστροφές, ο Νικόλαος επεδίωκε μεταστροφές οικογενειών, πράγμα που προσιδίαζε στην παραδοσιακή ιαπωνική θρησκευτικότητα. Επίσης αντίθετα προς τις ετερόδοξες ιεραποστολές, στην Ορθόδοξη ιαπωνική εκκλησία τον ευαγγελισμό δεν τον ασκούσαν αλλοδαποί (δηλαδή Ρώσοι) ιεραπόστολοι, αλλά Ιάπωνες κατηχητές, οι οποίοι ήταν αληθινοί ευαγγελιστές, κι όχι παιδοφύλακες.

Έτσι το εισαγόμενο ευαγγέλιο πολιτογραφούνταν στην ιδιοπροσωπία και τη μαρτυρία της τοπικής εκκλησίας. Παρόμοια, ο Νικόλαος καλλιέργησε την πρόσληψη σινο-ιαπωνικής ορολογίας, υιοθέτησε την αφαίρεση των υποδημάτων κατά την είσοδο στο ναό (όπως επέτασσε η ιαπωνική κουλτούρα για την είσοδο σε σπίτια, σιντοϊστικά ιερά και βουδιστικούς ναούς), χρησιμοποίησε ρύζι στην τέλεση μνημοσύνων, ενέκρινε τη χριστιανική χρήση των μέχρι τότε σιντοϊστικών και βουδιστικών οικιακών ιερών, δεχόταν την άσκηση των πολεμικών τεχνών ως γυμναστική και την απονομή τιμής στον κρατικό Σιντοϊσμό ως σύμβολο της πολιτείας.

Χαρακτηριστική ήταν η αντίθεση του Νικολάου προς τον Ρώσο επίσκοπο (και αργότερα διάδοχό του) Σέργιο, ο οποίος υπηρετούσε τον εκρωσισμό της ιαπωνικής εκκλησίας. Ο Σέργιος υποστήριζε ότι στον καθεδρικό ναό της Αναστάσεως στο Τόκυο έπρεπε να ζωγραφιστούν άγιοι της μητέρας εκκλησίας (Βλαδίμηρος, Όλγα, Βόρις, Γκλεμπ), αλλά ο αρχιεπίσκοπος τον ανέκοψε, υπογραμμίζοντας ότι με αυτή την τακτική δεν θα υπήρχε σκοτεινότερο μέλλον για την ιαπωνική εκκλησία, η οποία, αντιθέτως, χρειαζόταν να εμπνέεται από τους αγίους της αδιαίρετης Εκκλησίας, κι όχι ειδικά από τους Ρώσους.

Με όλα αυτά, λοιπόν, η εν Ιαπωνία Ορθόδοξη εκκλησία εμφανιζόταν πολύ ιθαγενής για να συναριθμηθεί με τις επήλυδες ιεραποστολές, και ταυτόχρονα (ως παραμένουσα συνειδητά μέλος της παγκόσμιας Ορθόδοξης οικογένειας) πολύ ξένη για να συγκαταλεγεί στις γηγενείς κινήσεις».

Θ.Ν.Π. / 5-2-2026 [3-2-2023]

ΥΓ: Το εξώφυλλο του βιβλίου μου, έργο της πολύτιμης φίλης Βάσως Γώγου

Ανάρτηση του Θ. Παπαθανασίου στο facebook

ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΣΤΥΛΟΙ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ

 4.4 ΤΟ ΙΣΛΑΜ Α' 

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

«Πέντε στύλοι», ονομάζονται τα πέντε υποχρεωτικά θρησκευτικά καθήκοντα του μουσουλμάνου πιστού. Αυτά είναι:
1) Η επανάληψη της φράσης «δεν υπάρχει άλλος Θεός παρά μόνο ο Αλλάχ και ο Μωάμεθ είναι ο προφήτης του». Πρόκειται για μια σύντομη ομολογία πίστης, που περιέχει τις δύο βασικότερες διδασκαλίες του Ισλάμ και προβάλλει το Μωάμεθ ως τον τελευταίο και μεγαλύτερο από τους προφήτες, αλλά και ως πρότυπο της ισλαμικής ζωής γενικά.
2) Η προσευχή. Αυτή κατέχει κεντρική θέση στη ζωή του πιστού. Κατά γενικό κανόνα ο μουσουλμάνος πρέπει να προσεύχεται, στρεφόμενος προς την κατεύθυνση της Μέκκας, πέντε φορές την ημέρα, συγκεκριμένα την ανατολή του ήλιου, το μεσημέρι, το απόγευμα, τη δύση του ήλιου και το βράδυ. Μέρα αφιερωμένη στην προσευχή είναι η Παρασκευή. Το μεσημέρι αυτής της μέρας οι πιστοί συγκεντρώνονται για να προσευχηθούν στο τζαμί, που είναι το κέντρο της κοινοτικής λατρείας. Στον τοίχο του τζαμιού που βλέπει προς τη Μέκκα υπάρχει μια ημικυκλική κόγχη που λέγεται μιχράμπ. Στραμμένος προς το μιχράμπ ο επικεφαλής λειτουργός, ο ιμάμης, απαγγέλλει τις προσευχές και προσκυνά σε δεδομένες στιγμές, ακολουθούμενος από τους πιστούς.
3) Η ελεημοσύνη των φτωχών. Αυτή τονίζεται ιδιαίτερα στο Ισλάμ. Στη διάρκεια της ιστορίας του πήρε μάλιστα τη μορφή φόρου, που αφαιρούνταν από τα εισοδήματα των πιστών. Σήμερα λίγες ισλαμικές χώρες έχουν διατηρήσει αυτό το σύστημα. Όπου αυτό έχει καταργηθεί η ελεημοσύνη γίνεται με τη μορφή της εθελοντικής προσφοράς.
4) Η νηστεία. Αυτή γίνεται το μήνα Ραμαντάν, που, εφόσον το μουσουλμανικό ημερολόγιο είναι σεληνιακό, δεν έχει μόνιμη θέση μέσα στο έτος. Συνίσταται στην αποχή από κάθε είδους τροφή από την ανατολή μέχρι τη δύση του ήλιου.
5) Η ιερή αποδημία ή προσκύνημα στα ιερά μνημεία της Μέκκας. Λέγεται Μεγάλο Προσκύνημα ή Χατζ. Απαιτείται από όλους τους μουσουλμάνους να το πραγματοποιήσουν τουλάχιστο μια φορά στη ζωή τους.

 Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού Λυκείου,

Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής ΙΤΥΕ «Διόφαντος», Αθήνα, 2011, σσ. 242247.

ΟΙ ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ

 3.2 ΟΙ ΓΙΟΡΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

Οι ορθόδοξοι χριστιανοί τιμούν και ευλαβούνται τη Θεοτόκο. Στο πρόσωπό της τιμάται ο άνθρωπος, η γυναίκα, η μητέρα.

 Η ύψιστη τιμή και η ευλάβεια εκφράζονται με την περίοπτη θέση που η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει δώσει στη Θεοτόκο καθώς και με τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνει την αγάπη και το σεβασμό της.

 Οι εικόνες της έχουν δεσπόζουσα θέση στους ναούς μας, πολλοί ναοί της είναι αφιερωμένοι και εξαίσιοι ύμνοι και ακολουθίες έχουν συνταχθεί προς τιμή της.

 Η τιμή και η αγάπη των πιστών κορυφώνονται στους εορτασμούς των γεγονότων της ζωής της, στις λεγόμενες Θεομητορικές γιορτές, που είναι οι ακόλουθες:

1. Το Γενέθλιο της Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου). Η γιορτή αυτή εμφανίζεται περί τον 7ο αιώνα, αλλά σχετίζεται με την αρχαία παράδοση της Εκκλησίας, σύμφωνα με την οποία η Θεοτόκος γεννήθηκε από γονείς προχωρημένης ηλικίας, τον Ιωακείμ και την Άννα.

 2. Τα Εισόδια της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου). Κι αυτή η γιορτή καθιερώθηκε μεταγενέστερα (τον 6ο αιώνα) αλλά στηρίζεται στην αρχαία παράδοση της Εκκλησίας, σύμφωνα με την οποία η Παρθένος Μαρία οδηγήθηκε από τους γονείς της στο ναό του Σολομώντα σε ηλικία τριών ετών. Εκεί παρέμεινε μέχρι το 14ο έτος της ηλικίας της.

 3. Η Σύναξη της Θεοτόκου (26 Δεκεμβρίου). Αμέσως μετά τη γιορτή της Γέννησης, ορίστηκε να γιορτάζεται το πρόσωπο που γέννησε το Χριστό.

 4. Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου (25 Μαρτίου). Είναι η αρχαιότερη Θεομητορική γιορτή. Ορίστηκε να γιορτάζεται τη συγκεκριμένη ημερομηνία μετά τον 4ο αιώνα, όταν δηλαδή καθορίστηκε και η γιορτή των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου (ο Ευαγγελισμός, επομένως, υπολογίστηκε να γιορτάζεται εννιά μήνες πριν από τη Γέννηση).

 5. Η Κοίμηση της Θεοτόκου (15 Αυγούστου). Η γιορτή της Κοίμησης εμφανίστηκε τον 5ο αιώνα την εποχή του αυτοκράτορα Μαρκιανού, ο οποίος έκτισε ναό στη Γεθσημανή, όπου κατά την παράδοση ετάφη η Θεοτόκος.

Όπως διαπιστώνουμε, οι Θεομητορικές γιορτές θεσπίστηκαν σε διαφορετικές εποχές.

 Από τα εορταζόμενα γεγονότα της ζωής της Παναγίας, τα ευαγγέλια αναφέρουν μόνο τον Ευαγγελισμό.

Τα υπόλοιπα γεγονότα ήταν γνωστά στην πρώτη χριστιανική Εκκλησία και καταγράφηκαν σε διάφορα κείμενα. Τα κείμενα αυτά, αν και δεν συμπεριλήφθηκαν στην Καινή Διαθήκη, έχουν σημαντική βαρύτητα

για τις πληροφορίες που διασώζουν και παρέμειναν ζωντανά στη συνείδηση της Εκκλησίας.

Σχολικό βιβλίο Θρησκευτικών Α΄ Λυκείου, Δ.Ε. 16__

Ο Χριστιανισμός απέναντι στο φανατισμό και τους αλλόδοξους.

 3.7  ΤΟ ΑΣΥΜΒΑΤΟ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΗΘΟΥΣ

ΜΕ ΤΟΝ ΦΑΝΑΤΙΣΜΟ

Δημιουργία:  Γιάννης Μπάλτος

Ο Χριστιανισμός ως θρησκεία της αγάπης και της ελευθερίας δεν μπορεί παρά να αρνείται το φανατισμό.

 Αυτό φαίνεται στη ζωή και το έργο του Ιησού Χριστού που χαρακτηρίστηκε από την αγάπη και το σεβασμό στον άνθρωπο.

Το ίδιο και στη συμπεριφορά των Αποστόλων, ενώ στα κείμενα της Καινής Διαθήκης δεν αναφέρεται πουθενά εντολή για χρήση βίας στη διάδοση του Χριστιανισμού.

 Στην πορεία, βέβαια, της ιστορίας πρέπει να διακρίνουμε ανάμεσα στην ουσία του Χριστιανισμού και στα λάθη μερικών χριστιανών, που δεν αντιλήφθηκαν σωστά το χριστιανικό μήνυμα της ελευθερίας ή για αλλότριους προς την πίστη σκοπούς χρησιμοποίησαν βία στην αντιπαράθεσή τους να επιβάλουν την άποψή τους.

 Βλέπουμε, όμως, μερικά βασικά σημεία που λειτουργούν ως κριτήρια στην Ορθόδοξη Εκκλησία:

• η Εκκλησία καταδίκασε το λεγόμενο «εισπηδητικό μαρτύριο», την απρόκλητη δηλαδή επιδίωξη χριστιανών να μαρτυρήσουν μόνοι τους, χωρίς να υποχρεωθούν, καταδικάζοντας έτσι τον «οὐ κατ’ ἐπίγνωσιν» ζήλο.

• η Ορθόδοξη Εκκλησία αρνήθηκε την έννοια του «ιερού πολέμου» σε όλες τις φάσεις της ιστορίας της.

• η ιεραποστολή της ορθόδοξης Εκκλησίας, παρότι απευθύνεται σε αλλόθρησκους, διακρίνεται από σεβασμό προς τη θρησκεία των ανθρώπων στους οποίους απευθύνεται και προς τον πολιτισμό τους και προσπαθεί να τους προσελκύσει με έργα αγάπης και πραγματικού ενδιαφέροντος.

 Με βάση τα παραπάνω η θέση του χριστιανού απέναντι στους αλλόθρησκους και αλλόδοξους πρέπει να χαρακτηρίζεται από σεβασμό και ανοχή των ιδεών τους, χωρίς να προδίδει τις δικές του αρχές και πεποιθήσεις.

 Η χριστιανική πίστη δεν έχει τίποτε να φοβηθεί από την πιθανή αντιπαράθεση με την πίστη και τις ιδέες των άλλων, γιατί ο πιστός γνωρίζει ότι κατέχει την αλήθεια του Χριστού και όχι μια οποιαδήποτε αλήθεια.

 Διαλέγεται και σέβεται τα πρόσωπα που πρεσβεύουν  διαφορετικές πεποιθήσεις και δε φοβάται να μαρτυρήσει για την αλήθεια, όταν προκληθεί.

Απόσπασμα από το βιβλίο