Άσωτος Υιός: ο Δρόμος της Επιστροφής

  3.6 ΜΕΤΑΝΟΙΑ, Η ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΗΣ ΑΜΑΡΤΙΑΣ 

Η παραβολή του Ασώτου Υιού δεν μιλά μόνο για έναν γιο που έφυγε.

Μιλά για τον άνθρωπο σήμερα. Για τη φυγή, την απώλεια, τη μοναξιά. Και κυρίως, για την επιστροφή.

Ο δρόμος της επιστροφής δεν είναι τόσο μακρύς όσο νομίζουμε. Δεν ξεκινά από δικαιολογίες ή υποσχέσεις, αλλά από μια απλή απόφαση: να σταθούμε ξανά μπροστά σε Εκείνον που περιμένει. Γιατί το σπίτι δεν έκλεισε ποτέ. Και η πόρτα παραμένει ανοιχτή.

ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΑ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ

 4.2 ΤΑ ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΑ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ

Τα Αφρικανικά θρησκεύματα αποτελούν ένα σύνολο πολλών επιμέρους θρησκευτικών πεποιθήσεων, οι οποίες αναπτύχθηκαν στις πολυάριθμες φυλές ολόκληρης της Αφρικανικής Ηπείρου, εκτός από τη βόρεια ζώνη, η οποία βρέχεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα.

Οι Αφρικανοί ιδιαίτερα ευαίσθητοι στο θέμα της θρησκείας, ανέπτυξαν θρησκευτικές πεποιθήσεις και παραδόσεις, οι οποίες καθόρισαν τον τρόπο της ζωής τους.

Όλες οι φάσεις της κοινωνικής ζωής τους διαποτίζονται από την αντίληψη ότι υπάρχει ένας δημιουργός Θεός, ένας ενδιάμεσος κόσμος πνευμάτων και ορατός κόσμος.

Ο άνθρωπος οφείλει να ζήσει μέσα στον φυσικό κόσμο, σύμφωνα με τους νόμους τους οποίους έχει θεσπίσει ο Θεός, δηλαδή την οικογενειακή και κοινοτική ζωή, τη χρήση των αγαθών της γης και την υπακοή στους νόμους της κοινότητας.

Η δυνατότητα επικοινωνίας με τον Θεό υπάρχει μόνο εφόσον δίνεται ιερός χαρακτήρας σε κάθε εκδήλωση της ζωής, όπως η γέννηση, η μύηση στον τρόπο ζωής της φυλής, ο γάμος, οι φάσεις της αγροτικής ζωής, ο θάνατος.

Με τον κόσμο των πνευμάτων, ο άνθρωπος έρχεται σε επικοινωνία με τη βοήθεια των Ιεροδιαμέσων.

Η έντονη παρουσία των διαφόρων προκαταλήψεων τροφοδότησε τη μακραίωνη παράδοση της μαγείας και των υπηρετών της, μάγων, των οποίων η ύπαρξη είναι μέχρι σήμερα ορατή.

Η παραδοσιακή Αφρικανική θρησκευτική παράδοση, με την εισβολή των δυτικών πολιτιστικών προτύπων, βρίσκεται σε παρακμή και είναι υπό αφανισμό.

Καινούργια προβλήματα αναφύονται στις κοινότητες  της Μαύρης Ηπείρου, τα οποία η παραδοσιακή και θρησκευτικού χαρακτήρα πρακτική δεν μπορεί να αντιμετωπίσει, όπως είναι η έξαρση του AIDS, οι εθνοαπελευθερωτικοί πόλεμοι, η πείνα και η αύξηση των κοινωνικών προβλημάτων, κυρίως της Μεγαλουπόλης.

Ωστόσο, δεν είναι λίγοι εκείνοι οι οποίοι νοσταλγούν τις παλιές θρησκευτικές παραδόσεις της  Αφρικανικής Ηπείρου, επανέρχονται σε αυτές και μέσω του διαδικτύου προβάλλουν πλευρές της θρησκευτικής πίστης των Αφρικανών από τις πιο ελκυστικές, όπως η μαγεία ή οι τελετές θεραπείας.

 

Αντιγραφή από το Φωτόδεντρο με την προσθήκη υποτίτλων, αποκλειστικά για σχολική χρήση.

ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ

 4.6 Ο ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ

Τα πιστεύω και οι πρακτικές του Βουδισμού βασίζονται στις διδασκαλίες του Βούδα, άλλοτε πρίγκιπα Γκαουτάμα, ο οποίος εγκατέλειψε τα εγκόσμια υπαρχοντά του για να ζήσει τη ζωή ενός ασκητή, επειδή αναζητούσε τη φώτιση.

Μια μέρα, καθώς καθόταν κάτω από ένα δέντρο, το δέντρο Μπόντι, βρήκε αυτή τη φώτιση.

Ανακάλυψε την απάντηση σχετικά με την αιτία της ανθρώπινης δυστυχίας και πώς να την υπερνικήσει.

Ανώτερη θεότητα στο Βουδισμό, η λέξη Βούδας, σημαίνει "ο φωτισμένος" και ο σεβασμός που αποδίδεται σε αυτόν αναφέρεται στην κατάσταση στην οποία έφτασε.

 Για τους Βουδιστές, αυτό ήταν μια ζωντανή απόδειξη ότι μπορεί να βρεθεί μια λύση στον πόνο.

Η βασική διδασκαλία του Βούδα είναι η αποφυγή των ακραίων καταστάσεων.

Δεν υπάρχει κανένα κέρδος από το παραχάιδεμα της επιθυμίας ούτε από τη φανατική ασκητικότητα και την αυταπάρνηση.

Η οδός του Βούδα είναι η μέση οδός.

Είπε ότι η ζωή είναι σαν να είσαι πάνω σε μία ρόδα, με ανθρώπους να κινούνται σε ένα συνεχή κύκλο από τη γέννηση μέσω της ζωής μέχρι το θάνατο και την αναγέννησή τους.

Είπε ότι η ακατάσχετη επιθυμία και ο πόθος κρατούν τους ανθρώπους πάνω στη ρόδα.

Η απόδραση από αυτόν τον ατελείωτο κύκλο είναι η φώτιση.

Η φώτιση μπορεί να συμβεί μέσω του διαλογισμού, αν και μπορεί να χρειαστούν πολλές ζωές.

Από τη στιγμή που ο Βούδας πέθανε, το 480 π .Χ., απέκτησε χιλιάδες πιστούς στην Ινδία.

Η οδός του Βούδα απλώθηκε από άκρη σε άκρη στο μεγαλύτερο μέρος της Ασίας, όπου ο βουδισμός αναμείχθηκε με τις τοπικές παραδόσεις και πρακτικές των λαών αυτών.

Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν τόσο πολλοί διαφορετικοί τόποι να ζήσει κανείς στη ζωή της πίστης τον βουδισμό.

Σήμερα υπάρχουν πάνω από 500 εκατομμύρια βουδιστές, απλωμένοι σε όλο τον κόσμο, με το μεγαλύτερο ποσοστό συγκέντρωσης στην Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία, τη Μαλαισία, το Μιανμάρ, Μπούρμα, το Νεπάλ, τη Σρι Λάγκα, την Ταϊλάνδη, το Θιβέτ και το Βιετνάμ.

Ο Βουδισμός έχει γίνει επίσης γνωστό στη Δύση και υπάρχουν κοινότητες βουδιστών μοναχών και λαϊκών σε όλη την Ευρώπη και την Αμερική.

Αντιγραφή από το Φωτόδεντρο με την προσθήκη υποτίτλων, αποκλειστικά για σχολική χρήση.

Σιντοϊσμός

 4.8 Η ΙΑΠΩΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 

Ο Σιντοϊσμός είναι μία από τις δύο βασικές θρησκείες της Ιαπωνίας.

Είναι κοινό για κάποιο Γιαπωνέζο να πιστεύει και στις δύο θρησκείες, του Σιντοϊσμού και του Βουδισμού, αλλά για διαφορετικούς λόγους.

Ο Σιντοϊσμός συσχετίζεται με τις ζωντανές  πτυχές των Ιαπωνικών θρησκευτικών πιστεύω, γέννηση, ωριμότητα, γαμήλιες τελετές, ενώ ο κόσμος πάει σε βουδιστικούς  ναούς για τελετές που σχετίζονται με το θάνατο και τη μεταθάνατο ζωή.

 

Αντιγραφή από το Φωτόδεντρο με την προσθήκη υποτίτλων, αποκλειστικά για σχολική χρήση (Β' Λυκείου, η Ιαπωνική Θρησκεία).

Κομφουκιανισμός

 4.7 Η ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Ο Κομφουκιανισμός είναι το όνομα που δόθηκε στη φιλοσοφία που διδάχτηκε από τον Κινέζο σοφό Κ'ουνγκ-φου-τζου Κομφούκιος (孔夫子) και εφαρμόζεται μέχρι σήμερα από τον Κινέζικο λαό.

Συχνά υπάρχει διαφωνία για το αν ο Κομφουκιανισμός είναι μία θρησκεία ή μία φιλοσοφία.

Το μόνο όμως σίγουρο είναι ότι ο Κομφούκιος ο ίδιος πίστευε στο Τιέν (Ουρανός), μια ανώτερη θεότητα της αρχαίας Κινέζικης θρησκείας.

Στο κέντρο των διδασκαλιών του Κομφούκιου δεν βρίσκεται μόνο ένας θεός, αλλά το ανθρώπινο γένος.

Ο Κομφούκιος είδε ότι η βελτίωση της κοινωνίας αρχίζει από το άτομο και ότι η ανθρώπινη ευτυχία, η γαλήνη του νου και η σταθερότητα δεν βρίσκεται στη λατρεία ειδώλων, αλλά στις ανθρώπινες σχέσεις.

Δίδαξε ότι η καλλιέργεια σεβασμού προς τους άλλους, η οικογένεια και η φιλική αγάπη, η αμοιβαιότητα, η ανθρώπινη συμπεριφορά, η μάθηση, η εμπιστοσύνη και η ταπεινότητα μπορούν να δημιουργήσουν μια καλύτερη κοινωνία.

 Επίσης, ζώντας μια ζωή τέτοιας αρετής, ο άνθρωπος παίρνει ένα φυσικό δρόμο, μια φυσική οδό, αυτήν του Τάο. Μέσα σε όλα τα πράγματα, ανθρώπους, ζώα, δάση, βουνά, θάλασσες, ουσιαστικά μέσα σε κάθε τι στο σύμπαν, υπάρχει μια φυσική δύναμη, η ονομαζόμενη σήμερα «Τσί».

Το ανθρώπινο γένος συνδέεται με οτιδήποτε υπάρχει μέσα στο σύμπαν.

Ζώντας σύμφωνα με τη φυσική οδό, τα άτομα και η κοινωνία σαν  σύνολο μπορούν να είναι παραγωγικοί, αρμονικοί και ευτυχισμένοι.

Αντιγραφή από το Φωτόδεντρο με την προσθήκη υποτίτλων, αποκλειστικά για σχολική χρήση.

Ιουδαϊσμός

 4.3 Ο ΙΟΥΔΑΙΣΜΟΣ

Ο Ιουδαϊσμός είναι η θρησκεία των Εβραίων.

Είναι ένας τρόπος ζωής βασισμένος πάνω στην προσευχή και την Τορά, ο νόμος.

Οι Εβραίοι συγκεντρώνονται για τη λατρεία στις Συναγωγές, αλλά για αυτούς η θρησκεία είναι ένα θέμα που αφορά πάνω απ' όλα το σπίτι και την οικογένεια, τα οποία είναι πολύ σημαντικά.

Αντιγραφή από το Φωτόδεντρο με την προσθήκη υποτίτλων, αποκλειστικά για σχολική χρήση (Β' Λυκείου, Ο Ιουδαϊσμός).

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ

 4.4 ΤΟ ΙΣΛΑΜ Α' 

Η λέξη Ισλάμ σημαίνει «υποταγή στο Θεό».

Γεννήθηκε και αναπτύχθηκε στην Αραβία, που πριν τον Ισλαμισμό ήταν τόπος συνύπαρξης του Σημιτικού πολυθεϊσμού, του εξαραβισμένου Ιουδαϊσμού και του Βυζαντινού Χριστιανισμού.

Οι Άραβες διατηρούσαν πριν την εμφάνιση του Ισλάμ μια παγανιστική λατρεία τοπικών θεοτήτων, με γιορτές, νηστείες και προσκυνήματα.

Γνώριζαν όμως και τον μονοθεϊσμό και είχαν έλθει σε επαφή και με τις Χριστιανικές ιεραποστολές.

Κατά τον 6ο μ .Χ. αιώνα, η Μέκκα με το ιερό της Καάμπα, που περιβάλλει τον ονομαστό Μαύρο Μετεωρίτη, ήταν το θρησκευτικό και εμπορικό κέντρο της Αραβίας.

Αντιγραφή από το Φωτόδεντρο με την προσθήκη υποτίτλων, αποκλειστικά για σχολική χρήση (Β' Λυκείου, Το Ισλάμ).

ΕΝΑΣ ΙΑΠΩΝΑΣ ΔΙΧΩΣ ΣΧΙΣΤΑ ΜΑΤΙΑ

Η 3η Φεβρουαρίου ήταν η μέρα μνήμης του αγίου Νικολάου Κασάτκιν, Ρώσου στην καταγωγή, που όμως αποκαλείται Νικόλαος της Ιαπωνίας.

Υπήρξε αυτός που πρόσφερε την Ορθόδοξη πίστη στην Ιαπωνία με μια τόλμη ιδιαίτερη: με σεβασμό στην ιαπωνική ταυτότητα και με απόρριψη του αποικιοκρατικού μοντέλου.

Οι συνθέσεις που επιχείρησε αφορούν πολλά επίπεδα (πολιτισμό, διαθρησκειακό διάλογο, εθνικισμό, πατριωτισμό, αυτοσυνειδησία της νεαρής εκκλησίας κλπ).

Ενδεικτικά παραθέτω ένα απόσπασμα από το βιβλίο μου

Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, «Ένας Ιάπωνας δίχως σχιστά μάτια. Νικόλαος Κασάτκιν, ο ευαγγελιστής των Ιαπώνων», εκδ. Αρμός, Αθήνα 2018, σσ. 60-63:

«Ο άγιος Νικόλαος έδρασε την εποχή Μέιτζι (1868-1912), εποχή ραγδαίου εκδυτικισμού της Ιαπωνίας, κι όμως εποχή κατά την οποία η μεταστροφή στον Χριστιανισμό (παρ’ όλο που είχαν περάσει 13 γενιές από την πρώτη επαφή μαζί του) θεωρούνταν ακόμη ακραία πράξη, και ειδικά όταν επρόκειτο για Χριστιανισμό εισαγόμενο από την Ρωσία.

Στην ιαπωνική συνείδηση η μεγάλη γειτονική χώρα εμφανιζόταν ως η πιο απειλητική ίσως δυτική δύναμη, σε μια διελκυστίνδα αγάπης και μίσους, ανταγωνισμού για την πολιτισμική ανωτερότητα αλλά και την ορμή προς εκσυγχρονισμό. “Οι Ιάπωνες και οι Ρώσοι”, έχει λεχθεί προσφυώς, “μπορεί να είναι ή φίλοι ή εχθροί• δεν μπορεί να είναι ξένοι”.

Ο Κασάτκιν, ωστόσο κατόρθωσε να οικοδομήσει μια υπολογίσιμη εκκλησία με πάνω από 30.000 πιστούς. Οι αριθμοί έχουν τη σημασία τους, αλλά σημαντικότερο υπήρξε κάτι άλλο: ο προσανατολισμός που έδωσε ο Νικόλαος. Ένας προσανατολισμός προς τη συγκρότηση μιας εκκλησίας αληθινά Ορθόδοξης και πραγματικά ιαπωνικής, κι όχι ενός παραρτήματος της ρωσικής εκκλησίας και κουλτούρας. Αλλά το σκηνικό δεν ήταν διπολικό• ήταν συνθετότερο.

Η Ρωμαιοκαθολική παρουσία στην Ιαπωνία ξεκίνησε το 1549 και γνώρισε τρομερούς διωγμούς μέχρι τα μέσα, περίπου του 19ου αι., οπότε και άρχισε η έντονη δράση των αγγλο-αμερικανικών ιεραποστολών, η οποία και έδωσε το κυρίαρχο χριστιανικό χρώμα.

Στη συνέχεια, ο 20ός αι. έφερε τη ραγδαία ανάπτυξη «γηγενών εκκλησιών», δηλαδή χριστιανικών κοινοτήτων με έξαψη για την ιαπωνική ταυτότητα και σε αντιδιαστολή προς τις δυτικές ομολογίες, οι οποίες και κατηγορούνται ότι εξουθένωσαν ή προσπέρασαν την ιαπωνικότητα (είναι ένα φαινόμενο που αφορά όλο τον Τρίτο Κόσμο και τις προσπάθειες χειραφέτησής του από τη δυτική ηγεμονία, με ισχνές απαρχές στον 18ο αι.). Υπολογίζεται ότι περί τα 180 ιεραποστολικά σώματα ποικίλων ομολογιών εγκαταστάθηκαν στην Ιαπωνία από το 1852 ως το 1992, και 13 «γηγενείς εκκλησίες» σχηματίστηκαν από το 1901 ως το 1977.

Μέσα στην πραγματικότητα αυτή, οι ερευνητές δυσκολεύονται να ταξιθετήσουν το ιεραποστολικό έργο του Νικολάου σε μία μόνο κατηγορία (στις ξένες ιεραποστολές ή στις γηγενείς κινήσεις).

Μερικά παραδείγματα: Αντίθετα προς τις ετερόδοξες ιεραποστολές, που επεδίωκαν ατομικές μεταστροφές, ο Νικόλαος επεδίωκε μεταστροφές οικογενειών, πράγμα που προσιδίαζε στην παραδοσιακή ιαπωνική θρησκευτικότητα. Επίσης αντίθετα προς τις ετερόδοξες ιεραποστολές, στην Ορθόδοξη ιαπωνική εκκλησία τον ευαγγελισμό δεν τον ασκούσαν αλλοδαποί (δηλαδή Ρώσοι) ιεραπόστολοι, αλλά Ιάπωνες κατηχητές, οι οποίοι ήταν αληθινοί ευαγγελιστές, κι όχι παιδοφύλακες.

Έτσι το εισαγόμενο ευαγγέλιο πολιτογραφούνταν στην ιδιοπροσωπία και τη μαρτυρία της τοπικής εκκλησίας. Παρόμοια, ο Νικόλαος καλλιέργησε την πρόσληψη σινο-ιαπωνικής ορολογίας, υιοθέτησε την αφαίρεση των υποδημάτων κατά την είσοδο στο ναό (όπως επέτασσε η ιαπωνική κουλτούρα για την είσοδο σε σπίτια, σιντοϊστικά ιερά και βουδιστικούς ναούς), χρησιμοποίησε ρύζι στην τέλεση μνημοσύνων, ενέκρινε τη χριστιανική χρήση των μέχρι τότε σιντοϊστικών και βουδιστικών οικιακών ιερών, δεχόταν την άσκηση των πολεμικών τεχνών ως γυμναστική και την απονομή τιμής στον κρατικό Σιντοϊσμό ως σύμβολο της πολιτείας.

Χαρακτηριστική ήταν η αντίθεση του Νικολάου προς τον Ρώσο επίσκοπο (και αργότερα διάδοχό του) Σέργιο, ο οποίος υπηρετούσε τον εκρωσισμό της ιαπωνικής εκκλησίας. Ο Σέργιος υποστήριζε ότι στον καθεδρικό ναό της Αναστάσεως στο Τόκυο έπρεπε να ζωγραφιστούν άγιοι της μητέρας εκκλησίας (Βλαδίμηρος, Όλγα, Βόρις, Γκλεμπ), αλλά ο αρχιεπίσκοπος τον ανέκοψε, υπογραμμίζοντας ότι με αυτή την τακτική δεν θα υπήρχε σκοτεινότερο μέλλον για την ιαπωνική εκκλησία, η οποία, αντιθέτως, χρειαζόταν να εμπνέεται από τους αγίους της αδιαίρετης Εκκλησίας, κι όχι ειδικά από τους Ρώσους.

Με όλα αυτά, λοιπόν, η εν Ιαπωνία Ορθόδοξη εκκλησία εμφανιζόταν πολύ ιθαγενής για να συναριθμηθεί με τις επήλυδες ιεραποστολές, και ταυτόχρονα (ως παραμένουσα συνειδητά μέλος της παγκόσμιας Ορθόδοξης οικογένειας) πολύ ξένη για να συγκαταλεγεί στις γηγενείς κινήσεις».

Θ.Ν.Π. / 5-2-2026 [3-2-2023]

ΥΓ: Το εξώφυλλο του βιβλίου μου, έργο της πολύτιμης φίλης Βάσως Γώγου

Ανάρτηση του Θ. Παπαθανασίου στο facebook