Ο Παραλυτικός της Ζωής

 Πατήστε πάνω στην εικόνα:

Το Ευαγγέλιο της Κυριακής του Παραλύτου (Κατά Ιωάννην Ε΄ 1–15) δεν είναι απλώς μια αφήγηση θαύματος… αλλά ένας καθρέφτης της ψυχής μας. Ένας άνθρωπος περιμένει 38 χρόνια… και δεν βρίσκει ούτε έναν φίλο. Μήπως όμως υπάρχει ένα βαθύτερο μήνυμα που συχνά μας διαφεύγει; Ο Χριστός δεν τον θεραπεύει μόνο στο σώμα… αλλά τον καλεί σε μια νέα ζωή. Τι σημαίνει «Θέλεις να γίνεις καλά;» Γιατί ο άνθρωπος μένει μόνος; Ποια είναι η πραγματική θεραπεία; Ένα βίντεο που αγγίζει την καρδιά, αφυπνίζει τη συνείδηση και φέρνει ελπίδα. «Μηκέτι αμάρτανε…» (Ιωάν. 5:14) . Το περιεχόμενο ανήκει στο κανάλι «Λόγος και Φως»

Είδα ένα παράξενο όνειρο χθες

Τις τελευταίες μέρες με βασάνιζε ένα ερώτημα:

- αφού ο Θεός είναι τόσο απέραντη αγάπη, η παρουσία του θα πρέπει να ήταν καταλυτικά εμφανής σε όσους τον αναζητούν αυθεντικά. Πώς όμως εκδηλώνεται αυτό; Μήπως απλά έχουμε συνηθίσει τη "θεϊκή σιωπή" και βρίσκουμε 1000 δικαιολογίες που, στο βάθος, δεν πείθουν κανέναν;

Πώς θα νιώσουμε την παρουσία του Θεού;

Έβαλα το ερώτημα στο ChatGPT. Μου απάντησε μερικά σωστά πράγματα ("νιώθεις ότι ευθυγραμμίζεσαι με ένα υπέρτατο ΝΟΗΜΑ, που πάει κόντρα στην ευκολία της ζωής, και θέλει να νικήσεις τα πάθη σου αντί να σου χαϊδεύει τ'αυτιά"). Όλα σωστά... αλλά κάτι έλλειπε.

Το βράδυ, είδα ένα παράξενο όνειρο. Ήμουν σε μια όμορφη εκκλησία, με πολύ κόσμο, με σωστές ψαλμωδίες, με μετρημένο και ζουμερό κήρυγμα... μάλιστα κρατούσα και σημειώσεις απ'όσα έλεγε ο παπάς, και στο τέλος έγινε ένας άρτιος θεολογικός διάλογος ανάμεσα στους πιστούς μέσα στο ναό. Ήταν μια υπέροχη ατμόσφαιρα, όπου εντρυφήσαμε νοητικά στα άδυτα της σχέσης με το Θεό.

Μετά τη Θ.Λειτουργία αρκετοί πιστοί πήγαμε σπίτι μου... συνεχίσαμε την κουβέντα, τρώγοντας μεζέδες και θεολογώντας. Στιγμές θρησκευτικής πληρότητας!

Ξαφνικά, βλέπω να μπαίνουν στο σπίτι δύο ρακένδυτοι τύποι, με κουρελιασμένα ρούχα και πληγές... ζητιάνευαν παρακλητικά λίγο φαγητό.

Ενοχλήθηκα με την αυθάδεια τους... πώς μπήκαν στο ξένο σπίτι; Μήπως ήταν πρεζόνια; Μήπως ήθελαν να με κλέψουν; Μήπως κουβαλούσαν κάποια κολλητική αρρώστια; Γιατί μας διέκοπταν από τις βαθιές θεολογικές μας συζητήσεις;

ΜΕ ΠΟΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΜΕ ΞΕΒΟΛΕΨΑΝ;!

Χωρίς καν να διστάσω τους είπα να φύγουν αμέσως. Αυτοί, με απόγνωση στα μάτια, δεν έφεραν αντίρρηση και ξεκίνησαν να απομακρύνονται...

Και ΤΟΤΕ εμφανίζεται μια κοπέλα... δεν την είχα προσέξει πριν, ούτε είχε μιλήσει όταν όλοι μας αναλύαμε τον "λόγο του Θεού".

Τους φώναξε να γυρίσουν πίσω.

Πήρε ένα δίσκο, τον γέμισε πρόθυμα με κάθε είδους φαγητά και μεζέδες που ξεχείλιζαν από τα τραπέζια, και τους τον έδωσε χαμογελαστή!

Έμεινα άφωνος και παρακολουθούσα τη σκηνή... ντράπηκα, δεν τολμούσα να την κοιτάξω στο πρόσωπο, ήταν γεμάτο χαρά και αγάπη απέναντι στον πόνο του άγνωστου "πλησίον".

Ενώ εμείς θεολογούσαμε αναλύοντας βαθιά νοήματα, εκείνη έγινε "τα χέρια και τα πόδια του Χριστού" στον κόσμο.

Τότε μια φωνή με άγγιξε, σαν να φυτεύτηκε στο νου μου από το πουθενά:

- κατάλαβες πώς θα ΝΙΩΣΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ μου;

Από την ομάδα στο facebook: Κοσμολογία και Θεολογία, επιστήμη και θρησκεία.

Ηθικισμός: Το καρκίνωμα της ηθικής

 4.1 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΗΘΟΥΣ 

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

Ο ηθικισμός είναι το καρκίνωμα της ηθικής γενικότερα. Το «γράμμα» της ηθικολογίας νεκρώνει το «πνεύμα» της ζωής των ανθρώπων. Έτσι ο ηθικισμός σκοτώνει το ήθος, επειδή απολιθώνει τη ζωή.Γι’ αυτό τελικά η ηθικολογία αναιρεί την ηθική. Άλλο είναι το ηθικό γενικότερα και εντελώς άλλο είναι το ηθικιστικό ή ηθικολογικό.

Δυστυχώς τέτοια φαινόμενα παρατηρούνται κυρίως μέσα στους κόλπους της Εκκλησίας, όπου οι άνθρωποι μπερδεύουν την χριστιανικη ζωή με την «ηθική» ζωή όπως την εννοούν οι ίδιοι.

Άνθρωποι που θεωρούν τους εαυτούς τους χριστιανούς κινούνται μέσα στον χριστιανισμό ως θιασώτες του ήθους του Χριστού, χωρίς όμως να πλησιάζουν ούτε λίγο σ’ Αυτόν.

Χωρίς να Τον γνωρίσουν ποτέ τους.

Ηθικιστές με βλέμματα έτοιμα να ελέγξουν τους υπόλοιπους, άνθρωποι με πλήρη την απουσία της ταπείνωσης και της αυτομεμψίας, ψάχνουν τα επόμενά τους «θύματα» ώστε να επιβεβαιώσουν πάνω στην καταδίκη των άλλων την δική τους αμόλυντη ηθική.

Η ηθική θεοποιείται. Το πώς θα ντυθείς παίζει μεγαλύτερο ρόλο από το αν μιλάς και λες «καλημέρα» στον συνάνθρωπό σου. Το πώς θα έχεις το μαλλί σου είναι σημαντικότερο από την συναίσθηση των αμαρτιών σου. Το πώς θα είναι η εξωτερική σου εμφάνιση καταντά σημαντικότερο από την εσωτερική σου κατάσταση.
Γίνεται λόγος για «σεμνά» ρούχα και ελάχιστα για την προσευχή, την μετάνοια, την νήψη. Δίνεται προσοχή στους τρόπους, στην βιτρίνα των διαπροσωπικών σχέσεων χωρίς καθόλου βάθος και ουσία.

Η ηθικότητα των ηθικιστών είναι πολύ πιο ανήθικη από την ανηθικότητα των θεωρούμενων ανήθικων.
Τα «πρέπει» τα «μη» δίνουν και παίρνουν στις οικογένειες των ανθρώπων αυτών που έχουν θεοποιήσει την «έξωθεν καλή μαρτυρία», όχι για κανέναν άλλο λόγο, παρά διότι «τι θα πει ο κόσμος»;

Οι λόγοι περί αμαρτιών είναι έντονοι. Αμαρτίες παντού. Πράξεις που οδηγούν στην κόλαση. Ζωές καταδικάστηκαν από τον Θεό λόγω της αθέτησης κάποιων δικών τους απαραβίαστων ηθικών κανόνων όπως υποστηρίζουν και καλλιεργούν στους νεότερους.
Λόγος περί αρετών; Σχεδόν ανύπαρκτος. Οι αρετές γι’ αυτούς τους ανθρώπους φτάνουν μέχρι το μάκρος της φούστας τους (για τις γυναίκες) και το σιδερωμένο τους σακάκι (για τους άνδρες).

Η πίστη των ηθικιστών στον Θεό στηρίζεται κυρίως στον φόβο του θανάτου και όχι στην αγάπη για τον Θεό…και το να λες ότι πιστεύεις κάπου ή σε κάποιον επειδή φοβάσαι τα χειρότερα, είναι ανήθικο.

Τα παραλέω; Μπορεί. Πάντως ένα είναι σίγουρο ότι η ποιότητα των ανθρώπων- των χριστιανών- δεν φαίνεται από το αν είναι παρθένοι στο σώμα διότι στην ψυχή τους μπορεί να είναι πόρνοι.
Δεν φαίνεται από το αμακιγιάριστο πρόσωπο αλλά από τα δακρυσμένα μάτια που ζητούν έλεος και συγχώρεση.

Τα παραλέω; Μπορεί. Πάντως ένα είναι το σίγουρο ότι ο Θεός δεν έχει ηθική. Έχει αγάπη…μάλλον είναι η Αγάπη.

Χριστιανός δεν είναι κάποιος ο οποίος απλά διαβάζει την Αγία Γραφή και την ξέρει απ’ έξω κάνοντας με την πρώτη ευκαιρία επίδειξη γνώσεων στους άλλους, διότι και ο διάβολος την ξέρει απ’ έξω και ανακατωτά.

 Χριστιανός δεν είναι ο κομπλεξικός άνθρωπος με το έτερο φύλο. 

Χριστιανός δεν είναι ο άνθρωπος εκείνος ο οποίος κάνει ιεραποστολές σε μακρινές χώρες και δεν συγχωρεί τον αδελφό του για κάποιο λάθος του.

Χριστιανός είναι ο ερωτευμένος με τον Έναν και όχι ο ξενέρωτος που κόλλησε σε τύπους και σχήματα. Είναι το ανθισμένο τριαντάφυλλο που ποτίζεται και θρέφεται από την αγάπη και την ελευθερία που του προσφέρει ο Θεός του.

Χριστιανή είναι η «ανήθικη πόρνη» που έπλυνε τα πόδια του Κυρίου με μύρο και τα δάκρυα της μετανοίας της.

Χριστιανός είναι ο «ανήθικος ληστής» που λήστεψε τον παράδεισο πάνω στον σταυρό λέγοντας το «Μνήσθητί μου Κύριε…»

Χριστιανός είναι ο αμαρτωλός που ζει εν μετάνοια και ταπείνωση, κινούμενος μέσα στην ασφάλεια της υπακοής στον πνευματικό του πατέρα.

Ο χριστιανός ζει μέσα στην Εκκλησία του Χριστού, ως μέλος του Σώματος του Χριστού. Ως μέλος που θέλει θεραπεία. Και βρίσκει θεραπεία όχι έξω απ’ αυτό αλλά μέσα σ’ αυτό. Με την συνεργία όλου του Σώματος, με την βοήθεια της Χάρης του Παρακλήτου η οποία «τά ασθενή θεραπεύει και τα ελλείποντα αναπληροί».

Η ηθική του χριστιανού είναι η ελευθερία της αγάπης και της συγχώρεσης και όχι η νόθα ηθική του ανήθικου ηθικισμού.

 Aρχιμανδρίτης π. Παύλος Παπαδόπουλος

Πηγή

Τι είναι η θεία λειτουργία;

  2.2 ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ: Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Η Θεία Λειτουργία δεν είναι απλώς μια θρησκευτική ακολουθία, αλλά η ιερότερη σύναξη της Εκκλησίας, το κέντρο της εκκλησιαστικής ζωής και ο τόπος όπου ο άνθρωπος ενώνεται αληθινά με τον Χριστό μέσα από το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.

Άγιος Διονύσιος: Ο Άγιος που Συγχώρεσε τον Φονιά του Αδελφού του

1.4. Η ΑΓΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ 

Τι θα έκανες αν έβρισκες μπροστά σου τον δολοφόνο του αδελφού σου;

Ο Άγιος Διονύσιος της Ζακύνθου δεν διάλεξε εκδίκηση. Διάλεξε συγχώρηση. Σε αυτό το βίντεο ανακαλύπτουμε τη συγκλονιστική ιστορία του Αγίου Διονυσίου της Ζακύνθου — του Αγίου της συγχώρησης — και το γεγονός που τον έκανε να μείνει ζωντανός στη μνήμη της Εκκλησίας. Μια αληθινή ιστορία για έλεος, μετάνοια και τη μεγαλύτερη νίκη: να νικήσεις το μίσος μέσα σου.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΙΕΡΕΑ

 3.7 Η ΙΕΡΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

Ο ιερέας του Ιησού δεν μπορεί να εκπληρώσει καρποφόρα το ιερατικό του έργο, αν δεν βρίσκεται πρώτα γονατισμένος, όπως ο Κύριός του, μπροστά στους ανθρώπους, σε μια στάση ταπεινώσεως και διακονίας, και αν δεν τους πλένει τα πόδια.

 Χωρίς αυτή την απαραίτητη προϋπόθεση το λειτούργημά του δεν θα φέρει καρπούς. 

Αλλά πώς είναι δυνατόν να μεταφραστεί αυτή η διάθεση της ταπεινώσεως και της διακονίας στην καθημερινή ζωή του ιερέα; Συχνά ο ιερέας θα είναι υποχρεωμένος να αναλάβει πρωτοβουλίες, να καθοδηγήσει και να κατευθύνει.

Αλλά ακόμα και σε αυτές τις περιπτώσεις θα πρέπει να θυμάται ότι το πρωτείο που αναγνωρίζεται σε αυτόν, είναι ένα πρωτείο διακονίας. Ο ιερεύς δεν θα ζητήσει γοητεία ούτε εξουσία. Θα είναι ο ταπεινός υπηρέτης όλων.

Σε οποιονδήποτε ζητάει τη βοήθειά του –ή σε οποιονδήποτε από ’κείνους που έχουν δικαίωμα σ’ αυτή τη βοήθεια και αν ακόμα δεν τη ζητάει– ο ιερεύς πρέπει να έχει τη δύναμη να λέει: «Είμαι δικός σου. Σου ανήκω, διότι ανήκω εις τον Ιησού Χριστό. 

Σου αναγνωρίζω το δικαίωμα να βάλεις το χέρι σου επάνω μου και να με θεωρήσεις σαν υπηρέτη σου.

 Όποιος κι αν είσαι, συ που τώρα έχεις ανάγκη από μένα, μου είσαι τη στιγμή που μου μιλάς, η πιο αξιόλογη ψυχή. Έχεις δικαίωμα σε όλες μου τις δυνάμεις της απαρνήσεως και της αγάπης. Αφιερώνομαι σε σένα».

 Και αν ακόμα ο ιερέας δεν προφέρει αυτές τις λέξεις, θα πρέπει τουλάχιστον η στάση του να τις εκφράζει.

 Θα πρέπει να προχωρεί φέροντας γύρω του, ιδίως εκεί που κυριαρχούν ο εγωισμός και η διχόνοια, την ειρήνη του Χριστού, το συμφιλιωτικό έργο του Χριστού,

την αγάπη του Χριστού.

Ο ιερέας θα πρέπει να είναι ήρεμος και στοργικός μπροστά σε κάθε αντίθεση. Βαθιά αφοσιωμένος στην ακεραιότητα του μηνύματος της Εκκλησίας του δεν πρέπει ν’ αντιμετωπίσει ποτέ με εχθρότητα ή με περιφρόνηση τις άλλες ειλικρινείς θρησκευτικές ομολογίες. Θα ευχαριστεί τον Θεό για τις χάριτες που δίνει στις καλοπροαίρετες ψυχές, οπουδήποτε και αν βρίσκονται

 Ποτέ δεν θα αντισταθεί στο κακό με κακό.

Ποτέ δεν θα χρησιμοποιήσει και δεν θα συμβουλεύσει τη βία. 

Ο ιερέας πρώτα πρώτα χρωστάει τον εαυτό του σ’ αυτούς που υποφέρουν. 

Δεν θα έχει κάνει τιποτα, όταν δεν θα έχει ο ίδιος  «μοιραστεί» το βάρος του άλλου, όταν δεν θα έχει προσπαθήσει να σηκώσει κι αυτός αυτό το βάρος, όταν δεν έχει εισχωρήσει αληθινά στον πόνο του αδελφού του, όταν η συμπάθειά του δεν του «στοιχίζει» μερικά πράγματα και δεν τον οδηγεί σε μια συγκεκριμένη θυσία.

Ζιλλέ Λεβ, Γίνε ιερεύς μου, μτφρ. Μητρ. Αττικής Νικοδήμου

 μτφρ. Μητρ. Αττικής Νικοδήμου, εκδ. Σπορά, σειρά «Νέο Στούδιο», Αθήνα 1992, σελ. 23-28.

Επιστήμη και θρησκεία

 ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

Λένε ότι η επιστήμη τα καταφέρνει όλα, ότι δεν υπάρχει στην φύση μυστικό που η επιστήμη δεν μπορεί να ανακαλύψει. Εμείς τι μπορούμε να απαντήσουμε σ’ αυτά;

Θα τους απαντήσουμε το εξής: Έχετε απόλυτο δίκαιο. Δεν μπορούμε να περιορίσουμε την ανθρώπινη διάνοια που ερευνά την φύση. Ξέρουμε ότι σήμερα η επιστήμη γνωρίζει μόνον ένα μέρος απ’ αυτά που θα έπρεπε εμείς να ξέρουμε για την φύση. Γνωρίζουμε επίσης ότι οι δυνατότητες της επιστήμης είναι μεγάλες. Σ’ αυτό έχουν δίκαιο και δεν το αμφισβητούμε. 

Τι λοιπόν αμφισβητούμε εμείς; Γιατί δεν αρνούμαστε την θρησκεία όπως το κάνουν αυτοί και δεν την θεωρούμε αντίθετη προς την επιστημονική γνώση; Μόνο γιατί … είμαστε σίγουροι πως εκτός από τον υλικό κόσμο υπάρχει άπειρος

και ασύγκριτα υψηλότερος πνευματικός κόσμος… και πάνω απ’ αυτόν υπάρχει Μέγας και Παντοδύναμος Θεός. Αυτό που εμείς αμφισβητούμε είναι το δικαίωμα της επιστήμης να ερευνά με τις μεθόδους της τον πνευματικό κόσμο. Διότι ο πνευματικός κόσμος δεν ερευνάται με τις μεθόδους που ερευνούμε τον υλικό κόσμο. Οι μέθοδοι αυτές είναι εντελώς ακατάλληλες για να ερευνούμε μ’ αυτές τον πνευματικό κόσμο.

«Από πού γνωρίζουμε ότι υπάρχει ο πνευματικός κόσμος; Ποιος μας είπε ότι υπάρχει;» Αν μας το ρωτήσουν… θα τους απαντήσουμε το εξής: «μας το είπε η καρδιά μας». Διότι υπάρχουν δύο τρόποι για να γνωρίσει κανείς κάτι. Ο πρώτος είναι αυτός … τον οποίο χρησιμοποιεί η επιστήμη για να γνωρίσει τον υλικό κόσμο.

 Υπάρχει όμως και ένας άλλος τρόπος, που η επιστήμη δεν τον ξέρει και δεν θέλει να τον ξέρει. Είναι η γνώση μέσω καρδιάς. Η καρδιά μας δεν είναι μόνο το κεντρικό όργανο του κυκλοφοριακού συστήματος, είναι και όργανο με το οποίο γνωρίζουμε τον άλλο κόσμο και αποκτάμε την ανώτατη γνώση. 

Είναι το όργανο που μας δίνει την δυνατότητα να επικοινωνούμε με τον Θεό και τον άνω κόσμο.

Σ’ αυτό μόνο εμείς διαφωνούμε με την επιστήμη. Εκτιμώντας τις μεγάλες επιτυχίες και τα κατορθώματα της επιστήμης, καθόλου δεν αμφισβητούμε την μεγάλη της σημασία και δεν περιορίζουμε την επιστημονική γνώση. 

Εμείς, λέμε μόνο στους επιστήμονες: «δεν έχετε εσείς την δυνατότητα με τις μεθόδους σας να ερευνάτε τον πνευματικό κόσμο, εμείς όμως μπορούμε να το κάνουμε με την καρδιά μας».

Άγιος Λουκάς, αρχιεπ. Κριμαίας, Λόγοι και Ομιλίες

Μέγας Αθανάσιος — Αυτός που Έσωσε την Ορθοδοξία από τους Αρειανούς

 

Ένας επίσκοπος συνελήφθη μέσα στην ίδια του την εκκλησία, στη μέση της νύχτας. Στρατιώτες μπήκαν με βία από τις πόρτες κατά τη διάρκεια αγρυπνίας.

Είχαν εντολές από τον αυτοκράτορα.

Το όνομα του επισκόπου ήταν Αθανάσιος — Πατριάρχης Αλεξανδρείας, ένας από τους πιο ισχυρούς Χριστιανούς ηγέτες στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία — και είχε περάσει ολόκληρη τη ζωή του αρνούμενος να αρνηθεί μία και μοναδική φράση.

Επρόκειτο να εξοριστεί για τρίτη φορά.

Πριν τελειώσει η ζωή του, θα εξοριζόταν πέντε φορές από τέσσερις διαφορετικούς αυτοκράτορες. Ήρθε μια στιγμή που στάθηκε μόνος — ο μοναδικός ορθόδοξος επίσκοπος που είχε απομείνει σε ολόκληρη την ανατολική αυτοκρατορία.

Από εκείνη τη στιγμή έρχεται η λατινική φράση που η ιστορία δεν θα ξεχάσει ποτέ: Athanasius contra mundum. Ο Αθανάσιος εναντίον του κόσμου.

Αυτή είναι η αληθινή ιστορία του Αγίου Αθανασίου του Μεγάλου (περίπου 296–373 μΧ), Επισκόπου Αλεξανδρείας για σαράντα πέντε χρόνια, υπερασπιστή του Συμβόλου της Νικαίας ενάντια στην αρειανική αίρεση, φίλου του Αγίου Αντωνίου του Μεγάλου, συγγραφέα του Περί της Ενανθρωπήσεως του Λόγου και του Βίου του Αντωνίου, και του πρώτου ανθρώπου στην ιστορία που απαρίθμησε τα είκοσι επτά βιβλία της Καινής Διαθήκης όπως τα γνωρίζουμε σήμερα.

Από την παρουσία του ως νεαρού διακόνου στη Σύνοδο της Νικαίας το 325 μΧ, μέσα από τις πέντε εξορίες του στη διάρκεια σαράντα ετών, τα έξι του χρόνια κρυμμένος στην έρημο της Αιγύπτου υπό την προστασία των Πατέρων της Ερήμου, τις αντιπαραθέσεις του με τέσσερις Ρωμαίους αυτοκράτορες, και τα τελευταία του χρόνια ειρήνης στην Αλεξάνδρεια — αυτό το επεισόδιο παρακολουθεί τη ζωή του επισκόπου που έσωσε το χριστιανικό δόγμα όταν ολόκληρη η αυτοκρατορία στράφηκε εναντίον του. Αφηγημένη μέσα από τα ίδια τα έργα του Αθανασίου, τις ιστορίες του Ευσεβίου, του Σωκράτη Σχολαστικού και του Σωζομενού, τον Ορθόδοξο Συναξαριστή, και τη σύγχρονη επιστημονική έρευνα για την Εκκλησία του 4ου αιώνα.

Ο Άγιος Αθανάσιος μνημονεύεται στις 18 Ιανουαρίου (μαζί με τον Άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας) και στις 2 Μαΐου (την ημέρα του θανάτου του) στην Ορθόδοξη παράδοση.