Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΣΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ

 

 1.5. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΣΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ

Η Έννοια του Προσώπου στην Ορθόδοξη Θεολογία

Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, η έννοια του «προσώπου» αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της ανθρωπολογίας και διακρίνεται ριζικά από την έννοια του «ατόμου».

Ενώ το άτομο ορίζεται ως μια αυτάρκης και απομονωμένη βιολογική μονάδα που παραμένει κλεισμένη στο «Εγώ» του, το πρόσωπο κατανοείται μόνο μέσα από τη σχέση και την κοινωνία με το «Άλλο».

 Ετυμολογικά (από το προς + ωψ, δηλαδή στραμμένο προς τη θέα του άλλου), το πρόσωπο βρίσκει την αυθεντική του ταυτότητα όχι στην αυτάρκεια, αλλά στο αγαπητικό άνοιγμα και την επικοινωνία.

Η βάση αυτής της διδασκαλίας βρίσκεται στη βιβλική δημιουργία του ανθρώπου «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» του Τριαδικού Θεού.

Το «κατ’ εικόνα» αναφέρεται στα πνευματικά χαρίσματα με τα οποία προικίστηκε ο άνθρωπος: το λογικό, το αυτεξούσιο (ελεύθερη βούληση) και τη δυνατότητα κοινωνίας. Το «καθ’ ομοίωσιν» δεν είναι μια παγιωμένη κατάσταση, αλλά ο τελικός στόχος και σκοπός της ανθρώπινης ύπαρξης: η θέωση, δηλαδή η ελεύθερη ένωση του ανθρώπου με τον Θεό μέσω της αγάπης και της αρετής.

Ο άνθρωπος, επομένως, γεννιέται ως βιολογικό άτομο, αλλά καλείται να αναγεννηθεί και να ολοκληρωθεί ως πρόσωπο μέσα στην Εκκλησία. Πρότυπο αυτής της ύπαρξης είναι η ίδια η Αγία Τριάδα, όπου τρία διαφορετικά Πρόσωπα συνυπάρχουν σε απόλυτη ενότητα αγάπης, χωρίς να χάνουν την ετερότητά τους.

Αντίθετα, η αμαρτία και η πτώση οδήγησαν στην εμφάνιση του «προσωπείου». Όπως αποτυπώνεται στην απομάκρυνση του Αδάμ, ο άνθρωπος φόρεσε τη μάσκα της δικαιολογίας, του φόβου και της συμβατικότητας, διασπώντας τις σχέσεις του με τον Δημιουργό και τον συνάνθρωπο. 

Το προσωπείο οδηγεί στον ατομικισμό, την εσωστρέφεια και την ανελευθερία. Στον αντίποδα, το αυθεντικό πρόσωπο υπερβαίνει τον φόβο του θανάτου και την απομόνωση μέσω της ανιδιοτελούς προσφοράς. 

Όσιος Κυριακός: Άφησε τα εγκόσμια, έζησε στην έρημο και έφτασε τα 107 χρόνια. 29 Σεπτεμβρίου

 Στα ενενήντα εννέα του χρόνια, όταν οι περισσότεροι άνθρωποι θα σκέφτονταν την ανάπαυση, ο Όσιος Κυριακός πήρε ξανά τον δρόμο για την έρημο. Είχε ήδη πίσω του περισσότερες από οκτώ δεκαετίες μοναχικής ζωής, προσευχής, νηστείας και διακονίας. Κι όμως, εξακολουθούσε να αναζητά περισσότερη ησυχία και περισσότερο χώρο για τον Θεό.

Στις 29 Σεπτεμβρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Οσίου Κυριακού του Αναχωρητού. Η ιστορία του αρχίζει στην Κόρινθο του πέμπτου αιώνα, όπου, πριν ακόμη συμπληρώσει τα δεκαοκτώ του χρόνια, άκουσε τα λόγια του Χριστού: «ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν… καὶ ἀκολουθείτω μοι». Λίγο αργότερα εγκατέλειψε την πατρίδα του και κατευθύνθηκε προς τα Ιεροσόλυμα. Αυτό το επεισόδιο ακολουθεί τη μακρά πορεία του από τη μαθητεία κοντά στους Οσίους Ευθύμιο και Γεράσιμο μέχρι τη Λαύρα του Σουκά και τις ερήμους του Νατουφά, του Ρουβά και της Σουσακείμ. Πριν γίνει μεγάλος αναχωρητής, όμως, ο Κυριακός έμαθε να υπακούει, να κόβει ξύλα, να μεταφέρει νερό, να ετοιμάζει ψωμί, να φροντίζει ασθενείς και να υποδέχεται ξένους. Ήταν αυστηρός με τον εαυτό του, αλλά πράος με τους άλλους. Αναζητούσε την απομόνωση χωρίς να χρησιμοποιεί την ησυχία ως δικαιολογία για να αγνοεί εκείνους που τον χρειάζονταν. Όταν άνθρωποι έφταναν μέχρι την έρημό του ζητώντας βοήθεια, προσευχόταν γι’ αυτούς. Και όταν η αδελφότητά του τον κάλεσε πίσω μέσα σε μια μεγάλη κρίση, άφησε την απομόνωση και επέστρεψε. Μία από τις πιο εντυπωσιακές μαρτυρίες προέρχεται από τον ίδιο τον Κύριλλο τον Σκυθοπολίτη, μοναχό του έκτου αιώνα που γνώρισε τον Κυριακό στα βαθιά του γεράματα. Ο Κύριλλος διηγείται ότι τον επισκέφθηκε στη Σουσακείμ και είδε το λιοντάρι που φύλαγε το μικρό περιβόλι του γέροντα. Καταγράφει επίσης τη διήγηση για τη βροχή που ήρθε ύστερα από την προσευχή του, όταν το αποθηκευμένο νερό είχε τελειώσει. Τα έκτακτα γεγονότα, όμως, δεν είναι το κέντρο της ζωής του. Το σημαντικότερο ήταν η επιμονή μιας πίστης που παρέμεινε προσανατολισμένη προς τον Θεό από τη νεότητα μέχρι τα βαθιά γεράματα. Η ζωή του αφήνει ένα ερώτημα ιδιαίτερα επίκαιρο για εμάς: Τι χρειάζεται να αφήσεις στην άκρη, ώστε να δώσεις περισσότερο χώρο στον Θεό χωρίς να γίνεις σκληρότερος απέναντι στους ανθρώπους γύρω σου; Ο Όσιος Κυριακός μας δείχνει έναν δρόμο που ενώνει δύο πράγματα που συχνά χωρίζουμε: ησυχία και αγάπη. Αυστηρότητα με τον εαυτό μας, πραότητα με τους άλλους.

Το βιβλίο της Γένεσης - Διαδραστικό παιχνίδι

 1.3 Ο ΘΕΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Το βιβλίο της Γένεσης δεν είναι βιβλίο κοσμολογίας ούτε βιολογίας.

 Δε θέλει να δώσει γνώση του πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος, αλλά να θέσει κάποιες θεολογικές αρχές, με βάση τις οποίες προτείνει την κατανόηση του κόσμου, του ανθρώπου και της σχέσης ανθρώπου-κόσμου και ανθρώπου-Θεού.

Τέτοιες αρχές είναι π.χ. ότι δεν υπάρχουν πολλοί θεοί αλλά ένας, ότι τα άστρα, η γη, τα ζώα, τα δέντρα κ.τ.λ. δεν είναι θεοί, αλλά δημιουργήματα, ότι ο άνθρωπος ξεκίνησε από μια ζωή σχέσης με το Θεό, τον οποίο αποστράφηκε, κ.τ.λ.

Η Γένεση είναι η πιο κοντινή στη δική μας σκέψη κοσμογονία που μας έρχεται από τον αρχαίο κόσμο. Κατ’ αρχάς θεωρεί τον ουρανό, τη γη και όσα περιέχονται σ’ αυτά –ουράνια σώματα, όρη, θάλασσες και όλα τα όντα– ως απλά μέρη του σύμπαντος και όχι ως θεούς. Τα θεωρεί βέβαια δημιουργήματα του Θεού κι όχι προϊόντα χαοτικών συμπτώσεων. 

Επιπλέον, μιλάει όχι για μάχες ή ενώσεις μεταξύ ανθρωπόμορφων θεών, που προκάλεσαν κοσμικές ανακατατάξεις, αλλά για έναν αόρατο, υπερβατικό Θεό, κοσμικών διαστάσεων, που με άυλα μέσα, με το λόγο του, δημιουργεί κλιμακωτά το σύμπαν, τη γη και τελικά τον άνθρωπο.

 Κλιμακωτά: η πρώτη διατύπωση της θεωρίας της εξέλιξης βρίσκεται στη Βίβλο.

Κατά κάποιους, ο Δαρβίνος, ως Εβραίος, εμπνεύστηκε τη θεωρία της εξέλιξης διαβάζοντας το πρώτο κεφάλαιο της Γένεσης.

οι αναφορές της Γένεσης στα ίδια τα γεγονότα της κοσμογονίας έχουν αναλογίες με τις προτάσεις τις σύγχρονης επιστήμης για το πώς έγιναν τα πράγματα.

Το αποκορύφωμα της αναλογίας ανάμεσα στη Γένεση και τη σημερινή επιστήμη είναι η περιγραφή της δημιουργίας των γήινων όντων (κεφ. 1), που ακολουθεί μια σειρά σχηματική βέβαια, αλλά επιστημονικά σωστή: α) φυτά (χόρτα και δέντρα), β) από το νερό «βγαίνουν» τα ερπετά, τα κήτη και τα πουλιά, γ) από τη γη «βγαίνουν» θηλαστικά  και δ) ο άνθρωπος.

Επίσης, η Γένεση και η χριστιανική παράδοση που την ακολουθεί γνωρίζει τη βιολογική συγγένεια του ανθρώπου με τα ζώα: τόσο ο άνθρωπος όσο και τα ζώα δημιουργήθηκαν «εκ της γης» (από το χώμα, τα υλικά της γης

Η διαφορά είναι ότι, κατά τη Γένεση και τους χριστιανούς, ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ’ εικόνα» (πνευματική) και «καθ’ ομοίωσιν» του Θεού.

ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

Το βιβλίο της Γένεσης

Πατήστε πάνω στην εικόνα και παίξτε:

Η ΑΓΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

1.4. Η ΑΓΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η αγιότητα δεν νοείται ως ατομικό κατόρθωμα ή μια απόμακτη ηθική τελειότητα, αλλά ως ουσιαστική σχέση και μετοχή στη μοναδική αγιότητα του Θεού. Όπως διακηρύσσεται στη Θεία Λειτουργία πριν από τη Θεία Κοινωνία, «Εἷς ἅγιος, εἷς Κύριος, Ἰησοῦς Χριστός».

Ο μόνος πραγματικά άγιος από τη φύση Του είναι ο Χριστός.

 Ο άνθρωπος δεν γίνεται άγιος από μόνος του πριν πλησιάσει το μυστήριο, αλλά αγιάζεται λαμβάνοντας τα «Άγια», δηλαδή συμμετέχοντας στο Σώμα και το Αίμα του Κυρίου. Για τον λόγο αυτό, ήδη από τους αποστολικούς χρόνους, όλα τα μέλη της Εκκλησίας καλούνται «άγιοι», όχι επειδή είναι αλάνθαστοι, αλλά επειδή μετέχουν στον αγιασμό που χαρίζει η θυσία του Χριστού.

Παράλληλα, η Ορθοδοξία απορρίπτει κάθε «μαγική» ή επιφανειακή αντίληψη περί αγιότητας, σύμφωνα με την οποία οι άγιοι παρουσιάζονται ως υπεράνθρωποι, θαυματοποιοί ή μελλοντολόγοι για ώρα ανάγκης.

Οι άγιοι υπήρξαν απλοί, καθημερινοί άνθρωποι με τις δικές τους αδυναμίες, χαρακτήρες, ιδιοτροπίες και δυσκολίες. Ήταν ασθενείς, φτωχοί, παρεξηγημένοι ή διωκόμενοι, οι οποίοι όμως αγίασαν διατηρώντας την αυθεντικότητά τους, δείχνοντας μετάνοια και απόλυτη εμπιστοσύνη στο θείο θέλημα. Η άσκηση, επομένως, δεν αποτελεί αυτοσκοπό ούτε πεδίο επίδειξης αρετών, αλλά το μέσο για την ευχαριστιακή κοινωνία και την ταπείνωση.

Επιπλέον, η Εκκλησία δεν λατρεύει τους αγίους, καθώς η λατρεία ανήκει αποκλειστικά στον Τριαδικό Θεό, αλλά τους τιμά ως ζωντανά παραδείγματα αγάπης, αυταπάρνησης και διαρκούς αγώνα. Οι προσευχές τους συντηρούν τον κόσμο και ενισχύουν την πίστη των πιστών.

Τέλος, η αγιότητα δεν είναι ένα κλειστό προνόμιο ούτε ένα απολίθωμα που ανήκει στο παρελθόν. Αποτελεί έναν «ανοιχτό κήπο» και μια διαρκή, προσωπική κλήση προς κάθε βαπτισμένο άνθρωπο, σε κάθε εποχή — τόσο στον 20ό όσο και στον 21ο αιώνα. Μέσα από την αφανή καθημερινότητα, την αγάπη προς τον συνάνθρωπο και την ταπείνωση, όλοι οι πιστοί καλούνται να γίνουν κοινωνοί του φωτός και της χάριτος του Θεού. 

ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

Η αγιότητα: πρόσκληση ζωής και κοινωνίας με τον Θεό

Πατήστε πάνω στην εικόνα και παίξτε:

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ

 2.4 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ 

Ο Χριστιανισμός, ως φορέας και ενσαρκωτής του επαναστατικού περιεχομένου της, δεν μπορεί παρά να έχει δυναμικό χαρακτήρα. Το γνώρισμα αυτό το αντλεί αφενός μεν από το μεγάλο ήρεμο «επαναστάτη» και ιδρυτή του, το Χριστό, αφετέρου δε από την αγωνιστικότητα και το ηρωικό στοιχείο αυτών που προσπαθούν να μεταφέρουν στη ζωή τους και στην κοινωνία το μήνυμα του Χριστιανισμού. 0 απελευθερωτικός χαρακτήρας του Χριστιανισμού συνάγεται από το ιδιαίτερο γνώρισμά του, που συγκεφαλαιώνεται στις λέξεις «ελευθερία» και «αγάπη». 

Τον δυναμικό και απελευθερωτικό χαρακτήρα του Χριστιανισμού απέδειξαν περίτρανα πρόσωπα και γεγονότα από την ιστορία της Εκκλησίας. Ο Χριστός με τη συμπεριφορά του και με τη σταυρική θυσία.

Ακολουθούν οι μαθητές του και Απόστολοι, οι οποίοι με τη δράση και το μαρτυρικό τέλος τους εφάρμοσαν την παραπάνω υπόμνηση. 

ΚΟΜΦΟΥΚΙΟΣ: Ο Σοφός Που Καθόρισε Τη Φιλοσοφία Της Αρχαίας Κίνας

 4.7 Η ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 

ΚΟΜΦΟΥΚΙΟΣ: Ο Σοφός Που Καθόρισε Τη Φιλοσοφία Της Αρχαίας Κίνας - Ντοκιμαντέρ, παρουσιάζουμε τη μορφή του Κομφούκιου και τις ιδέες που διαμόρφωσαν την κινεζική σκέψη για αιώνες.

Το ντοκιμαντέρ περνά μέσα από το όραμά του για την αρμονία, την ηθική και την κοινωνική τάξη σε μια περίοδο μεγάλων αλλαγών.

Αυτό το ντοκιμαντέρ για τον Κομφούκιο δείχνει καθαρά πώς οι διδασκαλίες του επηρέασαν την πολιτική, την εκπαίδευση και την καθημερινή ζωή στην αρχαία Κίνα. Μια απλή προσέγγιση για την κατανόηση της κληρονομιάς ενός από τους πιο σημαντικούς σοφούς στην ιστορία.

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

 ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Η ΠΙΣΤΗ ΣΤΟΝ ΤΡΙΑΔΙΚΟ ΘΕΟ

 1.2 ΠΙΣΤΗ ΣΤΟΝ ΤΡΙΑΔΙΚΟ ΘΕΟ

Έννοια της χριστιανικής πίστης

Αρχικά, λέγοντας πίστη εννοούμε την εμπιστοσύνη σε κάποιον και τη βεβαιότητα για κάτι, οι οποίες στηρίζονται σε αξιόπιστες μαρτυρίες. Αυτή η έννοια της πίστης διαδραματίζει πρωταρχικό ρόλο

σε όλες τις δραστηριότητες και τις διαπροσωπικές σχέσεις των ανθρώπων.

 Σε δεύτερο επίπεδο, η πίστη παρατηρείται σε όλες τις θρησκείες και αποτελεί τον συνδετικό κρίκο του πιστού με τον Θεό. Η θρησκευτική πίστη είναι βασικό στοιχείο της πνευματικής ζωής και του πολιτισμού των λαών.

Σε ένα άλλο επίπεδο τοποθετείται η χριστιανική πίστη, η οποία εννοιολογικά και ουσιαστικά υπερβαίνει τα δύο προηγούμενα. Κι αυτό γιατί προϋποθέτει δύο πρόσωπα∙ εκείνο του πιστού χριστιανού, ο οποίος νοείται ως «εικόνα» του Θεού, και εκείνο «του Θεού του ζώντος» (Ματθ. 16, 16).

Πίστη: βεβαιότητα και αμφιβολία

Επειδή η πίστη δεν είναι λογική βεβαιότητα αλλά προσωπική σχέση, και επειδή αυτή η προσωπική σχέση είναι ακόμη πολύ ατελής στον καθένα μας κι έχει ανάγκη να εξελίσσεται συνέχεια, είναι δυνατό να συνυπάρχει η πίστη με την αμφιβολία. Αυτά τα δύο δεν αποκλείονται αμοιβαία. [...] Κι όμως η αμφιβολία καθαυτή δεν δείχνει έλλειψη πίστης. Ίσως σημαίνει το αντίθετο – ότι η πίστη μας είναι ζωντανή και αυξανόμενη.

Περιεχόμενο της χριστιανικής πίστης

Το περιεχόμενο της χριστιανικής πίστης είναι τα «δόγματα», δηλαδή οι υπέρ λόγον αλήθειες, που πηγάζουν από την Αγία Γραφή και την Ιερά Παράδοση. Οι αλήθειες αυτές περιέχονται συνοπτικά στο

Σύμβολο της Πίστεως […].

Αναφέρονται στον τριαδικό Θεό, στον Θεάνθρωπο Χριστό, στη δημιουργία του κόσμου και του ανθρώπου με κύριο σκοπό τη σωτηρία του από τις συνέπειες του προπατορικού αμαρτήματος και στην έσχατη πραγματικότητα, την ανάσταση των νεκρών και τη μέλλουσα Βασιλεία

του Θεού. Είναι ευνόητο ότι η χριστιανική πίστη προϋποθέτει την ανθρώπινη ελευθερία, στην οποία και απευθύνεται ο Χριστός: «Όποιος θέλει να με ακολουθήσει, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει

το σταυρό του κι ας με ακολουθεί» (Μκ 8, 34).

Η χριστιανική πίστη δεν είναι καρπός της ανθρώπινης διάνοιας∙ είναι η αβίαστη και ελεύθερη στροφή της καρδιάς στο Θεό. Η πίστη, ακόμη, δεν είναι κατάργηση, αλλά είναι υπέρβαση της λογικής, αφού καλεί τον άνθρωπο να συνειδητοποιήσει τα όριά της