«Ποιος είναι ο πλησίον μου; Το ερώτημα που τέθηκε στον Κύριο πριν από αιώνες, παραμένει η πυξίδα της ψυχής μας μέχρι σήμερα. Η "Γλώσσα της Αγάπης" είναι η γλώσσα που μίλησε ο Καλός Σαμαρείτης στο δρόμο προς την Ιεριχώ—μια γλώσσα που δεν γνωρίζει σύνορα, φυλές ή διακρίσεις.
Αυτό το story book φιλοδοξεί να γίνει μια πνευματική γέφυρα. Στόχος του είναι να διδάξει πώς η χάρη του Θεού μεταμορφώνει την καθημερινότητά μας, όταν μαθαίνουμε να διακονούμε τον πλησίον μας με αυταπάρνηση. Γιατί η αγάπη προς τον συνάνθρωπο είναι η μόνη ασφαλής απόδειξη της αγάπης μας προς τον Δημιουργό.»
Την επικοινωνία με τους προγόνους και με τα πνεύματα που γίνεται μέσω
της πνευματοληψίας συμπληρώνει η επικοινωνία που γίνεται με τη λατρεία.
Η λατρεία έχει πάμπολλες μορφές: από εκείνη που γίνεται στις
διαβατήριες τελετές, δηλαδή στις τελετές κατά τις οποίες το άτομο περνά από το
ένα στάδιο ζωής στο άλλο, όπως η γέννηση, η εφηβεία, ο γάμος και ο θάνατος, ως
τη λατρεία που γίνεται ευκαιριακά.
Τελετές μύησης, κάθαρσης, ικεσίας, εξιλέωσης, ανάμνησης, επανάληψης
κάποιας μυθικής πράξης (π.χ. της κοσμογονίας), προσφοράς, θυσίας, είναι κάποιες
από τις βασικές της μορφές.
Οι προσφορές (π.χ. τροφής) και οι θυσίες (π.χ. κάποιου ζώου) αποτελούν
τον κυριότερο τύπο λατρείας. Με αυτές, ιδίως στην περίπτωση των προγόνων,
επιδιώκεται η συντήρηση των υπερφυσικών όντων, ώστε και αυτά με τη σειρά τους να φροντίσουν για την ευημερία
του λάτρη, της οικογένειας ή της κοινότητας.
Η λατρεία γίνεται συνήθως κοντά
στον τόπο όπου κατοικούν τα πνεύματα, π.χ. κάτω από κάποιο μεγάλο δέντρο, όταν
πρόκειται για το πνεύμα που κατοικεί σ’ αυτό, δίπλα σε ένα ποτάμι, όταν πρόκειται για το πνεύμα του ποταμού ή, στην περίπτωση των
προγόνων, στους τάφους τους, στους προγονικούς ναούς κ.ο.κ.
Η λατρεία των πνευμάτων
διαμόρφωσε βαθιά την αφρικανική ζωή.
Π.χ. η λατρεία εδαφικών περιοχών, δέντρων κτλ. καθόρισε τις
καλλιεργήσιμες και μη καλλιεργήσιμες εκτάσεις, το χρόνο της καλλιέργειας, τη
χρήση ή μη φωτιάς κτλ. Αλλά επηρέασε και την οργάνωση της κοινωνίας, αφού π.χ.
η λατρεία ενός πνεύματος καθόριζε την περιοχή κατοικίας μιας φυλής ή μια κοινή
λατρεία δημιουργούσε δεσμούς μεταξύ φυλών κτλ.
Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός
και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού
Λυκείου,Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής ΙΤΥΕ «Διόφαντος»,
Αθήνα, 2011, σσ. 229231
Αυτή
συνίσταται στο μεγαλύτερο μέρος της στη λατρεία πνευμάτων.
Τα πνεύματα αυτά είναι προσωποποιημένα όντα,
καλά ή κακά, που κατοικούν σε φυσικά όντα ή αντικείμενα, όπως ορισμένοι
άνθρωποι,
δέντρα, ζώα, λίμνες, ποτάμια, βουνά, εδαφικές περιοχές∙ σε φυσικά φαινόμενα,
όπως ο άνεμος και η βροχή, αλλά και σε φαινόμενα όπως οι επιδημικές αρρώστιες
που θεωρούνται ότι είναι εξωτερικές
εκδηλώσεις πνευμάτων.
Πνεύματα
επίσης είναι οι ψυχές των νεκρών και γενικά των προγόνων.
Οι
πρόγονοι αποτελούν τη μορφή εκείνη του υπερφυσικού, στην οποία περισσότερο από όλες
απευθύνεται η αφρικανική θρησκευτικότητα.
Αυτοί
προστατεύουν την οικογένεια και εξασφαλίζουν τη γονιμότητα, την υγεία και
γενικά την ευημερία της.
Στα
πνεύματα, προγονικά ή μη, αποδίδεται σχεδόν καθετί που συμβαίνει.
Έτσι, η πίστη σ’' αυτά εξηγεί τα συμβαίνοντα
στον κόσμο και δημιουργεί ένα γενικό πλαίσιο που δίνει νόημα στη ζωή και
μάλιστα στις διάφορες δοκιμασίες.
Κατά την
τέλεση του μυστηρίου του Γάμου χρησιμοποιούνται υλικά στοιχεία, ως σύμβολα
κάποιων βαθύτερων αληθειών.
1. Τα δακτυλίδια
είναι η σφραγίδα της ένωσης αλλά και η έκφραση της σταθερότητας της σχέσης,
της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και αλληλοπροσφοράς των συζύγων.
2. Τα στεφάνια
αποτελούν την επιβράβευση για την εντιμότητα της ζωής των νυμφευόμενων
μέχρι το Γάμο. Οι σύζυγοι στεφανώνονται ως άρχοντες, διότι αποκτούν και πάλι τη
θέση του συνδημιουργού.
3. Το κοινό
ποτήριο μας θυμίζει ότι κάποτε το μυστήριο του Γάμου γινόταν μαζί με τη
Θεία Ευχαριστία και ότι οι νεόνυμφοι μεταλάμβαναν. Υπενθυμίζει, επίσης ότι σι
σύζυγοι θα έχουν πλέον κοινή συμμετοχή
στις χαρές και στις λύπες.
4. Ο
χορός γύρω από το τραπέζι με το τροπάριο «Ησαΐα χόρευε...»
εκφράζει τη χαρά και το πανηγυρικό αίσθημα που συνοδεύει το Γάμο. Επίσης
έκφραση ευχής για την ευτεκνία και την προκοπή του ζεύγους
είναι το ρύζι που ρίχνεται κατά τη διάρκεια του χορού.
Στις Ουπανισάδες
(μια
σειρά βιβλίων και γράφηκαν
περ. από το 800 ως το 500 π.Χ.) η θεία
πραγματικότητα που αποτελεί το υπόστρωμα του σύμπαντος
ονομάστηκε Μπράχμαν.
Όπως ο αέρας που, αν και άμορφος, μπορεί να
περικλειστεί μέσα στα δοχεία, έτσι και μέσα σε κάθε τι υπάρχει ένα «τμήμα» του
Μπράχμαν, ένα θείο στοιχείο.
Αυτό ονομάζεται Άτμαν. Μ’ αυτόν τον
τρόπο όλα τα όντα είναι στο βάθος τους Άτμαν και άρα μέρος του Μπράχμαν.
Το ίδιο και ο άνθρωπος.
Μόνο που αυτός, γοητευμένος από τον κόσμο,
έχει συνεχώς στραμμένο το νου του προς αυτόν και άρα προς τα έξω και αγνοεί ότι
το βάθος του εαυτού του είναι η θεία πραγματικότητα.
Ενώ στις
Βέδες ο κόσμος θεωρείται ως κάτι καλό, στις Ουπανισάδες καλό
θεωρείται μόνο το Μπράχμαν. Ο κόσμος είναι μια δευτερεύουσα πραγματικότητα
και όχι η βασική και αληθινή. Εξάλλου αποτελείται
από όντα
που βρίσκονται σε κατάσταση περιορισμού και μεταβολής. Τα έμβια
όντα, μεταξύ των οποίων και ο άνθρωπος, αισθάνονται οδυνηρά αυτήν την
κατάσταση. Βιώνουν λοιπόν την ύπαρξη ως πόνο.
Στις Ουπανισάδες
εμφανίζονται, επίσης, δύο άλλες ιδέες, που είναι άγνωστες
στις Βέδες. Αυτές είναι η σαμσάρα και το κάρμα.
Σαμσάρα είναι η
ανακύκληση των υπάρξεων. Σύμφωνα μ’ αυτήν την αντίληψη τα έμβια όντα
δε ζουν μόνο μια φορά αλλά αφού μια μορφή ύπαρξης διαλυθεί,
κάτι από αυτήν επιβιώνει και μεταβαίνει σε άλλη μορφή ύπαρξης.Δημιουργείται
έτσι ένας ατέρμων κύκλος μετενσαρκώσεων που διατηρεί συνεχώς τα όντα σε κάποια
μορφή ύπαρξης.
Κάρμα σημαίνει πράξη.
Οι πράξεις
που το ον διέπραξε στην προηγούμενη μορφή ύπαρξης είναι εκείνες
που προσδιορίζουν τη μορφή στην οποία θα μεταβεί. Τέτοιες μορφές εκτός από την
ανθρώπινη μπορούν να είναι μια ζωική, μια δαιμονική σε κάποια κόλαση
ή μια θεϊκή σε κάποιο ουρανό. Τι πράξεις κάνει ο άνθρωπος
εξαρτάται από εκείνο που επιθυμεί.
Έτσι
τελικά μετενσαρκώνεται κάθε φορά σε κάποια μορφή ύπαρξης ανάλογη με την
επιθυμία του.
Η ατέρμονη
παραμονή σε κάποια μορφή ύπαρξης, δηλαδή σε μια κατάσταση
που ταυτίζεται με την οδύνη, προκάλεσε το αίτημα της απελευθέρωσης (μούκτι ή
μόξα) από αυτή.
Σύμφωνα με
τις Ουπανισάδες, αυτή
επιτυγχάνεται με τη σταδιακή απόσυρση του νου του ανθρώπου από τον
εξωτερικό κόσμο και τη στροφή του προς τον εσωτερικό με τελικό
σκοπό την ταύτιση του νου με το Άτμαν και μέσω αυτού με το Μπράχμαν.
Η
διαδικασία αυτή, από τη σταδιακή απόσυρση του νου από τον
εξωτερικό κόσμο ως την ταύτιση ή ένωση με το Μπράχμαν ονομάζεται γιόγκα.
Η χρήση της γιόγκα γι’ αυτό το σκοπό καθιστούσε
το έργο της
σωτηρίας μια ατομική προσπάθεια που μπορούσε να αναλάβει ο καθένας μόνος του.
Είναι
μεγάλη τιμή και ξεχωριστό προνόμιο το να είμαστε μέλη της Εκκλησίας του
Χριστού.
Η ένταξή
μας στην άγια ποίμνη της Εκκλησίας γίνεται με το
μυστήριο του Βαπτίσματος.
Το σύστησε
ο ίδιος ο Κύριος με την εντολή που έδωσε στους
μαθητές του να βαπτίζουν τους ανθρώπους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και
του Αγίου Πνεύματος (Ματθ. 28,19).
Ο ίδιος
βαπτίστηκε και η βάπτισή
του έγινε τύπος και υπογραμμός του δικού μας Βαπτίσματος.
Στην πρώτη
χριστιανική εποχή, οι άνθρωποι βαπτίζονταν μεγάλοι, όπως γίνεται
σήμερα στις χώρες της ιεραποστολής και στην Ελλάδα με αρκετούς οικονομικούς
πρόσφυγες.
Η κατήχησή τους κρατούσε τρία χρόνια και τη
νύχτα του Πάσχα βαπτίζονταν ομαδικά. Ανάλογα με το στάδιο της κατήχησης
λέγονταν:
ακροώμενοι,
κυρίως κατηχούμενοι και φωτιζόμενοι.
Οι πρώτοι
άκουγαν το λόγο του Θεού, χωρίς άλλη υποχρέωση.
Οι
δεύτεροι παρακολουθούσαν το πρώτο μέρος της Θείας Λειτουργίας με την υποχρέωση
να ζουν χριστιανικά και οι τρίτοι ήταν εκείνοι που τους χώριζαν από το Βάπτισμα
λίγες εβδομάδες.
Αλλά και
μετά το Βάπτισμα συνεχιζόταν η κατήχηση για τους νεοφώτιστους.
Όταν
επικράτησε ο νηπιοβαπτισμός (5ος αι.), η κατήχηση ανατέθηκε στον ανάδοχο και
στους γονείς του νηπίου.
Στην
ακολουθία του Βαπτίσματος, είναι ενσωματωμένο και το μυστήριο του Χρίσματος.
Η πράξη
της χρίσης είναι γνωστή από την Παλαιά Διαθήκη. Βασιλείς, ερείς,
προφήτες χρίονται πριν αναλάβουν το έργο τους. Ήταν σημάδι κλήσης και
αφιέρωσης στο Θεό.
Ο Κύριος
είναι ο Μεσσίας (=χρισμένος), γιατί ως άνθρωπος χρίστηκε με το Άγιο Πνεύμα κατά
τη Βάπτισή του.
Στην Καινή
Διαθήκη, βλέπουμε τους αποστόλους να θέτουν τα χέρια τους στους βαπτιζόμενους, οι
οποίοι με τη χειροθεσία αυτή λάβαιναν το Άγιο Πνεύμα (Πράξ. 8, 17).
Ο ιερέας,
ύστερα από κατάλληλη ευχή, χρίει το νεοφώτιστο σ’ όλα τα μέρη του σώματός του
με Άγιο Μύρο κάνοντας το σημείο του σταυρού και λέγοντας: «Σφραγίς δωρεᾶς
Πνεύματος Ἁγίου. Ἀμήν».
Η
συμβολική αυτή πράξη βεβαιώνει τη δωρεά των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος.
Έτσι το
Χρίσμα έχει μια βαθύτερη σημασία. Με το μυστήριο του Βαπτίσματος γίναμε
νεοσύλλεκτοι στρατιώτες του Χριστού.
Με το
Χρίσμα εξοπλιζόμαστε, τελειοποιούμε τις πνευματικές μας δυνάμεις, γινόμαστε κοινωνοί
και μέτοχοι της ζωή του Χριστού.
Δε φθάνει που ξαναγεννηθήκαμε, πρέπει και πνευματικά
να προοδεύσουμε.
Ο καθένας
μας ως μέλος της Εκκλησίας πρέπει να είναι: βασιλιάς, που κυριαρχεί στα πάθη
του, ιερέας, που προσφέρει στον Κύριο πνευματικές θυσίες και προφήτης, που
διδάσκει τους συνανθρώπους του.
Επειδή αξιωθήκαμε να χριστούμε, έχουμε το
όνομα χριστιανός και είναι τιμή μας αυτό.
Οι πρώτοι
χριστιανοί όταν σύρονταν στα δικαστήρια και τους ρωτούσε ο δικαστής ποιο ήταν
το όνομά τους, απαντούσαν: «Είμαστε χριστιανοί».
