Μέγας Αθανάσιος — Αυτός που Έσωσε την Ορθοδοξία από τους Αρειανούς

 

Ένας επίσκοπος συνελήφθη μέσα στην ίδια του την εκκλησία, στη μέση της νύχτας. Στρατιώτες μπήκαν με βία από τις πόρτες κατά τη διάρκεια αγρυπνίας.

Είχαν εντολές από τον αυτοκράτορα.

Το όνομα του επισκόπου ήταν Αθανάσιος — Πατριάρχης Αλεξανδρείας, ένας από τους πιο ισχυρούς Χριστιανούς ηγέτες στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία — και είχε περάσει ολόκληρη τη ζωή του αρνούμενος να αρνηθεί μία και μοναδική φράση.

Επρόκειτο να εξοριστεί για τρίτη φορά.

Πριν τελειώσει η ζωή του, θα εξοριζόταν πέντε φορές από τέσσερις διαφορετικούς αυτοκράτορες. Ήρθε μια στιγμή που στάθηκε μόνος — ο μοναδικός ορθόδοξος επίσκοπος που είχε απομείνει σε ολόκληρη την ανατολική αυτοκρατορία.

Από εκείνη τη στιγμή έρχεται η λατινική φράση που η ιστορία δεν θα ξεχάσει ποτέ: Athanasius contra mundum. Ο Αθανάσιος εναντίον του κόσμου.

Αυτή είναι η αληθινή ιστορία του Αγίου Αθανασίου του Μεγάλου (περίπου 296–373 μΧ), Επισκόπου Αλεξανδρείας για σαράντα πέντε χρόνια, υπερασπιστή του Συμβόλου της Νικαίας ενάντια στην αρειανική αίρεση, φίλου του Αγίου Αντωνίου του Μεγάλου, συγγραφέα του Περί της Ενανθρωπήσεως του Λόγου και του Βίου του Αντωνίου, και του πρώτου ανθρώπου στην ιστορία που απαρίθμησε τα είκοσι επτά βιβλία της Καινής Διαθήκης όπως τα γνωρίζουμε σήμερα.

Από την παρουσία του ως νεαρού διακόνου στη Σύνοδο της Νικαίας το 325 μΧ, μέσα από τις πέντε εξορίες του στη διάρκεια σαράντα ετών, τα έξι του χρόνια κρυμμένος στην έρημο της Αιγύπτου υπό την προστασία των Πατέρων της Ερήμου, τις αντιπαραθέσεις του με τέσσερις Ρωμαίους αυτοκράτορες, και τα τελευταία του χρόνια ειρήνης στην Αλεξάνδρεια — αυτό το επεισόδιο παρακολουθεί τη ζωή του επισκόπου που έσωσε το χριστιανικό δόγμα όταν ολόκληρη η αυτοκρατορία στράφηκε εναντίον του. Αφηγημένη μέσα από τα ίδια τα έργα του Αθανασίου, τις ιστορίες του Ευσεβίου, του Σωκράτη Σχολαστικού και του Σωζομενού, τον Ορθόδοξο Συναξαριστή, και τη σύγχρονη επιστημονική έρευνα για την Εκκλησία του 4ου αιώνα.

Ο Άγιος Αθανάσιος μνημονεύεται στις 18 Ιανουαρίου (μαζί με τον Άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας) και στις 2 Μαΐου (την ημέρα του θανάτου του) στην Ορθόδοξη παράδοση.

«Τίνα με λέγουσιν οι άνθρωποι είναι;»

 1.6  ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ, ΛΥΤΡΩΤΗΣ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΑΣ

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

Η άποψη της Εκκλησίας.

Στην ερώτηση του Χριστού προς τους μαθητές Του: «σεις ποιος λέτε

ότι είμαι;» δίνεται η απάντηση δια στόματος του Απ. Πέτρου: «Σύ εἶ

ὁ Χριστός ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος» (Ματθ. 16, 15-16).

 Η απάντηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί συνοψίζει την επίσημη άποψη

της Εκκλησίας. Σύμφωνα με αυτή -και σε αντίθεση με τις αιρετικές

θεωρήσεις που είδαμε- στο πρόσωπο του Χριστού ενώθηκαν οι δύο

τέλειες φύσεις, η θεία και η ανθρώπινη. 

Την πίστη της αυτή η Εκκλησία διατύπωσε οριστικά και επίσημα στον όρο της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου (451 στη Χαλκηδόνα) : «Εἷς καί ὁ αὐτός Χριστός ἐν δύο φύσεσιν ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως, ἀχωρίστως καί εἰς ἕν πρόσωπον

καί μίαν ὑπόστασιν, ἕνα καί τόν αὐτόν υἱόν καί μονογενῆ, τόν Θεόν Λό-

γον» (Υποστατική ένωση).

Επομένως ο Χριστός είναι Θεάνθρωπος. 

Ως Θεός είναι ομοούσιος με το Θεό Πατέρα: «ἐγώ καί ὁ Πατήρ ἕν ἐσμεν»

(Ιωάν. 10, 30), ενώ ως άνθρωπος είναι ομοούσιος με μας αλλά τέλειος

και αναμάρτητος: «ὅς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδέ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ

στόματι αὐτοῦ» (Α΄ Πέτρ. 2, 22). 

Είναι το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας, συνάναρχος και συναιώνιος με το Θεό Πατέρα. 

Είναι πρόσωπο ιστορικό και η γέννησή του έχει υπερφυσικό χαρακτήρα 

σύμφωνα και με το άρθρο 3 του Συμβόλου της Πίστεως. 

Οι Πατέρες και η ορθόδοξη υμνογραφία με πλούσιο λεξιλόγιο υμνούν και εγκωμιάζουν το μέγα και ανεπανάληπτο αυτό γεγονός της υποστατικής ένωσης των

δύο φύσεων, γιατί έχει κοσμολογικές και ανθρωπολογικές συνέπειες.

Εξαγιάζει τη δημιουργία και την ύλη, ενώ παράλληλα ανυψώνει την

 ανθρώπινη φύση και της δίνει τη δυνατότητα να φθάσει μέχρι τη θέωση.

Όπως αναφέρεται στο ίδιο άρθρο του Συμβόλου της Πίστεως, σκοπός

της ενανθρώπησης του Λόγου του Θεού είναι η σωτηρία του

 ανθρώπου. 

Αυτό σημαίνει ότι ο Χριστός ως Θεάνθρωπος λυτρωτής

 προσφέρει στον άνθρωπο τα μέσα της απαλλαγής του από τις συνέπειες του

προπατορικού αμαρτήματος.

 Μ’ αυτόν τον τρόπο αποκαθίστανται οι αρμονικές σχέσεις με το Θεό, τη φύση, το συνάνθρωπο και τον εαυτό του.

 Η θεανθρώπινη φύση του Χριστού προβάλλει ως μια πρόσκληση

και πρόκληση για το σύγχρονο άνθρωπο να συμμετάσχει ενεργά στον

αγώνα για την πραγματοποίηση της θέωσης.

Απόσπασμα του π. βιβλίου

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ

«Τίνα με λέγουσιν οι άνθρωποι είναι;» από sam9

Όταν ο κόσμος σκοτεινιάζει… οι Άγιοι δείχνουν τον δρόμο της ελπίδας

 1.4. Η ΑΓΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Σε εποχές αβεβαιότητας και φόβου, οι Άγιοι της Ορθόδοξης Εκκλησίας μας δείχνουν τον δρόμο της ελπίδας.

Σε αυτό το βίντεο ακούγονται λόγια από μεγάλους αγίους της πίστης μας, όπως ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ, ο Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης και ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης. Οι λόγοι τους μάς θυμίζουν ότι ακόμη και στους πιο δύσκολους καιρούς υπάρχει δρόμος: μετάνοια, προσευχή, ταπείνωση και εμπιστοσύνη στον Θεό.

"Η Μελέτη των Συναξαριστών (Βίοι Αγίων)"

 Στην εποχή μας, πολλοί νιώθουμε την ψυχή μας κουρασμένη, άδεια, παγωμένη. Όχι επειδή δεν πιστεύουμε, αλλά επειδή ζούμε μέσα σε διαρκή θόρυβο, άγχος και πνευματική ξηρασία.

Ο Άγιος Παΐσιος μιλούσε συχνά για αυτή την εσωτερική παγωνιά. Και έδινε μια απλή, πρακτική απάντηση: τη μελέτη των Συναξαριστών, των Βίων των Αγίων. Σε αυτό το βίντεο θα ανακαλύψεις: • γιατί η καρδιά «κρυώνει» ακόμα κι όταν προσευχόμαστε • πώς η πνευματική μελέτη λειτουργεί σαν πνευματικό καλοριφέρ • γιατί οι Βίοι των Αγίων ζεσταίνουν την ψυχή χωρίς να τη συνθλίβουν • πώς το φιλότιμο γίνεται δύναμη και όχι ενοχή • με ποιον τρόπο να διαβάζεις, ώστε η μελέτη να γίνεται προσευχή Δεν είναι θεωρία. Είναι λόγια, εμπειρίες και συμβουλές που έχουν δοκιμαστεί στην πράξη.

Ο Θεός είναι ένας και Τριαδικός.

 1.4 ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

Η πίστη αυτή αποτελεί το ιδιαίτερο γνώρισμα του Χριστιανισμού, όσον αφορά στην περί του Θεού διδασκαλία.

 Το επίκεντρο της χριστιανικής διδασκαλίας και πίστης για το Θεό συνοψίζεται στη φράση: «ο ένας ως προς την ουσία ή φύση Θεός είναι Τριαδικός ως προς τις υποστάσεις ή πρόσωπα» (Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα).

 Το μυστήριο του Τριαδικού Θεού είναι ασύλληπτο από την ανθρώπινη σκέψη. Επομένως, είναι αδύνατο να το διερευνήσουμε λογικά.

 Η μία και ενιαία φύση του Τριαδικού Θεού είναι άναρχη, αιώνια, άπειρη, άκτιστη και ακατάληπτη.

 Κάθε πρόσωπο του Τριαδικού Θεού είναι φορέας της θείας ουσίας και συγχρόνως είναι όλος ο Θεός.

 Η θεία ουσία «κατοικεί», υπάρχει «ασυγχύτως, ατρέπτως και αδιαιρέτως» ολόκληρη στα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας.

 Οι σχέσεις μεταξύ τους είναι σχέσεις ουσιαστικής αγάπης και «ομοουσιότητας», που εκφράζονται με τον όρο «αλληλοπεριχώρηση».

 Τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας δεν είναι τρεις θεότητες, ούτε νοούνται ως τρόποι εμφάνισης και παρουσίας του ενός Θεού μέσα στην ιστορία και στη ζωή της Εκκλησίας.

 Αυτές και άλλες παρόμοιες αιρετικές αντιλήψεις καταδικάστηκαν από οικουμενικές συνόδους.

 Η πίστη στον Τριαδικό Θεό διδάσκεται σαφώς στην Αγ. Γραφή.

 Ενδεικτικά αναφέρουμε τις ακόλουθες μαρτυρίες:

 1) στην Π. Διαθήκη: α) στη δημιουργία του ανθρώπου η χρήση του πληθυντικού αριθμού: «ποιήσωμεν άνθρωπον» (Γέν. 1, 27),

 β) στον πύργο της Βαβέλ επίσης η χρήση πληθυντικού: «δεῦτε καί καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν ἐκεῖ τήν γλῶσσαν» (Γέν. 11, 7),

 γ) η φιλοξενία των τριών αγγέλων από τον Αβραάμ (Γέν.μ18, 18),

 2) Στην Κ. Διαθήκη: α) Τριαδική θεοφάνεια κατά τη βάπτιση του Χριστού (Ματθ. 3, 1317)∙

 β) «ἐγώ καί ὁ Πατήρ ἕν ἐσμεν» (Ιωάν. 10, 30) «ὁ ἑωρακώς ἐμέ ἑώρακε τόν Πατέρα… ἐγώ ἐν τῷ Πατρί καί ὁ Πατήρ ἐν ἐμοί» (Ιωάν. 14, 911)∙

 γ) «ὅταν δέ ἔλθη ὁ Παράκλητος ὅν ἐγώ πέμψω ὑμῖν παρά τοῦ Πατρός, τό Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὅ παρά τοῦ Πατρός ἐκπορεύεται…» (Ιωάν. 15, 26)∙

  δ) «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τά ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτούς εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος…» (Ματθ. 28, 19).

 Χαρακτηριστικός είναι ο χαιρετισμός του Απ. Παύλου: «Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ καί ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καί ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μετά πάντων ὑμῶν…» (Β΄ Κορ. 13, 13).

 Στην παράδοση της Εκκλησίας μας το Τριαδικό δόγμα συγκεφαλαιώνεται στο Σύμβολο της Πίστεως και αναλυτικά παρουσιάζεται στα συγγράμματα των Πατέρων και στη θεία Λατρεία.

 Από τη θ. Λατρεία ενδεικτικά αναφέρουμε το «Δόξα Πατρί καί Υἱῷ καί ἁγίῳ Πνεύματι…»∙ το «Εὐλογημένη ἡ βασιλεία τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος…».

Τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας έχουν τα προσωπικά τους ιδιώματα. Ο Πατέρας είναι αγέννητος, ο Υιός «γεννάται» προαιώνια από τον Πατέρα, και το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται προαιώνια από τον Πατέρα.

 Ο ομοούσιος Τριαδικός Θεός ενεργεί και εκδηλώνεται προς τον κόσμο ενιαία και αδιαίρετα.

Κατά το Μ. Αθανάσιο: «Ὁ Πατήρ δι’ Υἱοῦ ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ποιεῖ τά πάντα»  (Επιστ. Προς Σεραπίωνα Α, 28).

Δ. Δ.Δρίτσας, Δ. Ν. Μόσχος, Στυλ. Δ. Παπαλεξανδρόπουλος, ΟΕΔΒ, σσ. 4142

Κυριακή της Ορθοδοξίας

 2.1 ΕΙΣ ΜΙΑΝ, ΑΓΙΑΝ, ΚΑΘΟΛΙΚΗΝ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΝ

Η βαθύτερη έννοια της εικόνας

Η Κυριακή της Ορθοδοξίας είναι μια από τις πιο σημαντικές ημέρες στην Εκκλησιαστική χρονιά.

Αυτήν την ημέρα αυτή, τιμούμε τη νίκη της Ορθόδοξης Εκκλησίας κατά των αιρέσεων και την αποκατάσταση των ιερών εικόνων.

Αυτή η γιορτή έχει βαθιές ιστορικές και πνευματικές ρίζες και μας θυμίζει τη σημασία της πίστης, της παράδοσης και της ενότητας στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

ΕΤΗΣΙΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

  3.2 ΟΙ ΓΙΟΡΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

Οι ετήσιες γιορτές διαιρούνται σε: Δεσποτικές (προς τιμήν του Δεσπότη Χριστού), Θεομητορικές (προς τιμή της Μητέρας του Θεού) και σε εορτές των αγίων.

 Οι Δεσποτικές γιορτές χωρίζονται σε κινητές και ακίνητες.

Το Πάσχα δε γιορτάζεται κάθε χρόνο την ίδια ημερομηνία, είναι δηλαδή γιορτή κινητή. Στον κύκλο του κινούνται και άλλες κινητές γιορτές. Είναι οι Κυριακές του Τριωδίου πριν από το Πάσχα (Μαρία Αιγύπτια, Ιωάννης Κλίμακος κ.ά.) και του Πεντηκοσταρίου μετά το Πά σχα (Ζωοδόχος Πηγή, Ανάληψη, Πεντηκοστή, εορτή του Αγ. Πνεύματος κ.ά.). Η γιορτή του Αγ. Γεωργίου (23 Απριλίου), μετακινείται στη δεύτερη μέρα του Πάσχα, όταν η 23 Απριλίου πέφτει μέσα στη Μεγάλη Σαρακοστή.

Τα Χριστούγεννα γιορτάζονται πάντοτε στις 25 Δεκεμβρίου και είναι ακίνητη γιορτή. Με κέντρο τα Χριστούγεννα, έχουμε γιορτές των οποίων η ημερομηνία δεν αλλάζει (Περιτομή, Υπαπαντή, Ευαγγελισμός).

Σχολικό βιβλίο Θρησκευτικών Α΄ λυκείου, ΔΕ 7, σ. 38.

Οι Xριστιανικές γιορτές και το σχέδιο της θείας οικονομίας

  3.1 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΩΣ ΕΚΦΡΑΣΗ ΠΙΣΤΗΣ

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

Τα θαυμαστά γεγονότα για τη σωτηρία του ανθρώπου πανηγυρίζονται με τις γιορτές της Εκκλησίας.

Σκορπισμένες μέσα στο έτος, μας θυμίζουν την επίγεια ζωή του Κυρίου, της Υπεραγίας Θεοτόκου και των αγίων. Ξαναγεννιέται μέσα μας ο Χριστός, σταυρώνεται, ανασταίνεται. Γι’ αυτό οι υμνογράφοι της Εκκλησίας στους ύμνους και οι Πατέρες στις ευχές χρησιμοποιούν τη λέξη σήμερον.

Σήμερον ὁ Χριστός γεννᾶται..Σήμερον κρεμᾶται ἐπί ξύλου... Σήμερα, σαν να ήμαστε τότε παρόντες στο γεγονός, βλέπουμε την Ανάσταση. Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι.... [...].

Οι γιορτές είναι εβδομαδιαίες και ετήσιες. Από τις εβδομαδιαίες η σπουδαιότερη είναι η Κυριακή, η ημέρα του Κυρίου, της Ανάστασής του. Είναι η σταθερή ημέρα τέλεσης της Θείας Ευχαριστίας.

Είναι ακόμη η πρώτη ημέρα της εβδομάδας, ημέρα σωτηρίας και αναδημιουργίας.  Όπως η πρώτη δημιουργία άρχισε την ημέρα της Κυριακής, έτσι και η δεύτερη δημιουργία άρχισε πάλι από την Κυριακή (Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος 44, 5, ΕΠΕ 5,226).

Εκτός από την Κυριακή, και οι άλλες ημέρες της εβδομάδας είναι για την Εκκλησία μας γιορτινές. Έτσι μαζί με τους καθιερωμένους αγίους τιμούμε: τη Δευτέρα τους αγγέλους, την Τρίτη τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, την Τετάρτη το Σταυρό του Κυρίου, την Πέμπτη τους αποστόλους και τον Άγιο Νικόλαο, την Παρασκευή τα Πάθη του Κυρίου και το Σάββατο τους μάρτυρες. Το Σάββατο είναι ακόμη ημέρα μνήμης των νεκρών.

Σχολικό βιβλίο Θρησκευτικών Α΄ λυκείου, ΔΕ 7, σ. 3637.

 

Η Μία Εκκλησία σε διάσπαση

2.1 ΕΙΣ ΜΙΑΝ, ΑΓΙΑΝ, ΚΑΘΟΛΙΚΗΝ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΝ

Το 2025 η Ορθοδοξία, σε πανορθόδοξο επίπεδο, είναι βαθιά διασπασμένη. Παλαιότερα μιλούσαμε για την ενότητα με τους αλλοδόξους, οι οποίοι απομακρύνθηκαν από την Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία πριν από αιώνες.

Σήμερα, όμως, αναγκαζόμαστε να μιλήσουμε για την ενότητα που χάθηκε μεταξύ των ίδιων των Ορθοδόξων.

Με τον Αρχιμ. Επιφάνιο Οικονόμου, προϊστάμενο μητροπολιτικού ναού Αγίου Νικολάου Βόλου

Αυτή η διάσπαση δεν οφείλεται αποκλειστικά σε θεολογικά ζητήματα, αλλά σε μεγάλο βαθμό σε πολιτικούς λόγους και στο βαθύ και επικίνδυνο φαινόμενο του εθνοφυλετισμού

. Όταν οι κατά τόπους Εκκλησίες τοποθετούν πάνω από την ενότητα της πίστεως τα συμφέροντα του έθνους ή του κράτους που διακονούν· όταν συμπλέουν με την εκάστοτε κοσμική εξουσία, υιοθετώντας τις επιθυμίες, τις προσταγές και τις επιταγές της, τότε η ενότητα της Ορθοδοξίας διακυβεύεται και σταδιακά καταστρέφεται.

Παράδοση και λαϊκές παραδόσεις

 2.1 Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Δημιουργία: Μπάλτος Γιάννης

Παράδοση και λαϊκές παραδόσεις

 

«Υπάρχουν παραδόσεις που δεν έχουν σχέση πάντοτε με το γνήσιο πνεύμα του Χριστιανισμού, όπως αυτό εκφράστηκε από την Αγία Γραφή, τις Οικουμενικές Συνόδους και την ομόφωνη άποψη των Πατέρων της Εκκλησίας.

 

Πρόκειται για τις επιμέρους “παραδόσεις”, που δεν είναι πάντοτε παραδόσεις της Εκκλησίας, έστω και αν συνδέονται με γεγονότα της ζωής της Εκκλησίας, ή για λαϊκές παραδόσεις με παγανιστικά και λαϊκά στοιχεία που έχουν ζυμωθεί με τη θρησκευτική ζωή και είναι δύσκολο να διακρίνει ο απλός πιστός μέχρι πού οι παραδόσεις αυτές είναι γνήσιες παραδόσεις της Εκκλησίας.

 

Αυτές και κριτική και αλλαγή επιδέχονται, στο βαθμό που δεν εκφράζουν τη γνήσια Παράδοση της Εκκλησίας. Σε αντίθετη περίπτωση έχουμε μια απλή «συντήρηση» ενός παρελθόντος που παύει να είναι ζωογόνος αλήθεια.

 

Επίσης, υπάρχουν οι παραδόσεις των ανθρώπων ή τοπικές παραδόσεις, όπως συμβαίνει σε τοπικές Εκκλησίες ή σε χώρες όπου αναπτύσσεται η ιεραποστολή, όπου τα τοπικά έθιμα και οι τοπικοί παραδοσιακοί τρόποι έκφρασης παραμένουν στη ζωή της τοπικής Εκκλησίας και η λατρευτική ζωή επίσης ακολουθεί άλλη πορεία σύμφωνη με τις τοπικές παραδόσεις».

Εκκλησία και λαϊκά έθιμα

«Υπάρχει, ωστόσο, και μια άλλη κατηγορία λαϊκών λατρευτικών εθίμων, τα οποία σχετίζονται μεν κατά κάποιο εξωτερικό τρόπο με την λειτουργική ζωή της Εκκλησίας, πρόκειται όμως ουσιαστικά για μαγικού τύπου τελετές και αντιλήψεις, ή δεισιδαίμονες συμπεριφορές και προλήψεις, πού πόρρω απέχουν από την αληθινή πίστη και το αυθεντικό λειτουργικό ήθος της Εκκλησίας. 

 Εκτός των ανωτέρω, κατά το παρελθόν παρατηρήθηκαν και πολλές άλλες περιπτώσεις αναμείξεως χριστιανικών και ειδωλολατρικών λατρευτικών στοιχείων, οι οποίες, δυστυχώς, παρά την άνοδο του μορφωτικού επιπέδου του λαού και την υπό της Εκκλησίας καταβληθείσα κατηχητική προσπάθεια, παραμένουν ως σήμερα ανεξάλειπτες.

Ανακεφαλαιώνοντας θα μπορούσαμε να συνοψίσομε τη στάση της Ορθοδόξου Εκκλησίας έναντι των λαϊκών εθίμων στις εξής τρεις βασικές αρχές: α) Απόλυτος σεβασμός και φροντίδα συντήρησης και καλλιέργειας για τα έθιμα εκείνα, που συνηχούν προς το ορθόδοξο δόγμα και το ορθόδοξο λειτουργικό ήθος.

β) Ποιμαντική ανοχή και πνεύμα παιδαγωγικής αξιοποίησης προς εκείνα που δεν δημιουργούν ιδιαίτερα πνευματικά προβλήματα, όπως παραδείγματος χάρη  αυτά που αναφέρονται στην αγάπη προς τη φύση, την προστασία του περιβάλλοντος και την καλώς νοούμενη ψυχαγωγία των ανθρώπων.

γ) Απερίφραστη καταδίκη και συστηματική ποιμαντική προσπάθεια εξάλειψης των εθίμων εκείνων, τόσο των παλαιών, όσο και των νεωτέρων, που έφερε η εκκοσμίκευση της λατρείας, και τα οποία δεν εναρμονίζονται με το πνεύμα της αγίας Γραφής και των ιερών κανόνων».

Αποσπάσματα απο το βιβλίο.

 

Η αγιαστική και ανακαινιστική δύναμη της Εκκλησίας (Ιωάννης Χρυσόστομος)

 2.1 ΕΙΣ ΜΙΑΝ, ΑΓΙΑΝ, ΚΑΘΟΛΙΚΗΝ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΝ

Δημιουργία: Μπάλτος Γιάννης

Απόσπασμα του βιβλίου.

Γιατί, ποιο λιμάνι μπορεί να συγκριθεί με την Εκκλησία;

Ποιος παράδεισος μοιάζει προς τη δική σας σύναξη;

 Εδώ δεν υπάρχει φίδι που σχεδιάζει το κακό, αλλά ο Χριστός που οδηγεί στη μυστηριακή ζωή.

Δεν υπάρχει η Εύα που σε ρίχνει κάτω με τρικλοποδιά, αλλά η Εκκλησία που ανορθώνει.

Δεν υπάρχουν εδώ φύλλα δέντρων, αλλά ο καρπός του αγίου Πνεύματος, δεν υπάρχει εδώ φράχτης με αγκάθια, αλλά αμπέλι θαλερό.

 Αν βρω ένα αγκάθι, το μετατρέπω σε ελιά∙ γιατί όσα υπάρχουν εδώ δεν

εμποδίζονται από τις φυσικές δυσκολίες αλλά έχουν τιμηθεί με την ελευθερία της θελήσεως.

Αν βρω ένα λύκο, τον μεταβάλλω σε πρόβατο, χωρίς να του αλλάξω τη φύση, αλλά μετατρέποντας τη θέληση.

 Γι’ αυτό δε θα έκανε κανείς λάθος, αν έλεγε ότι η Εκκλησία έχει μεγαλύτερη άξια από την κιβωτό.

 Γιατί η κιβωτός έπαιρνε τα ζώα και τα διατηρούσε, ενώ η Εκκλησία παίρνει τα ζώα και τα μεταβάλλει.

 Ας χρησιμοποιήσω παραδείγματα. Εκεί, στην κιβωτό, μπήκε γεράκι και βγήκε γεράκι∙ μπαίνει λύκος και βγαίνει λύκος.

 Εδώ (στην Εκκλησία) μπήκε κάποιος γεράκι και βγαίνει περιστέρι∙ μπαίνει λύκος και βγαίνει πρόβατο∙ μπαίνει φίδι και βγαίνει αρνί, επειδή δεν αλλάζει η φύση, αλλά διώχνεται η κακία. 

Ιωάννης Χρυσόστομος. Η΄ Ομιλία περί μετανοίας.

Έννοια και σημασία της χριστιανικής παράδοσης.

 2.1 Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Δημιουργία: Μπάλτος Ιωάννης

Απόσμασμα από το βιβλίο.

Με τον όρο Παράδοση της Εκκλησίας εννοούμε την αδιάσπαστη συνέχεια της πίστης της Εκκλησίας από την εποχή της επί γης παρουσίας του Χριστού, όπως παραδόθηκε στους πρώτους μαθητές του και τους διαδόχους τους.

 Η πίστη αυτή έχει ως αντικείμενο τον ίδιο το Χριστό και την εμπειρία της ζωής και του κοσμοσωτήριου έργου Του. Αυτό είναι που οι μαθητές “άκουσαν και είδαν με τα ίδια τους τα μάτια και τα χέρια τους ψηλάφησαν” (Α΄ Ιωάν. 1,1) και που αποτελεί το χαρμόσυνο μήνυμα της σωτηρίας (Ευαγγέλιο).

 Καθώς στο βασικό της μέρος η εμπειρία αυτή καταγράφηκε στην Καινή Διαθήκη, ονομάζουμε σήμερα Παράδοση ειδικά: α) τη διδασκαλία του Χριστού και των Αποστόλων που δεν έχει καταγραφεί στην Αγία Γραφή, αλλά παραδόθηκε στην Εκκλησία στην αρχή προφορικά και στη συνέχεια καταγράφηκε στα έργα των Αποστολικών Πατέρων ή των διαδόχων τους, καθώς και στις αποφάσεις των Συνόδων της Εκκλησίας, επομένως σήμερα η Παράδοση είναι γραπτή, και β) θέματα που σχετίζονται με τη λατρεία, τη διοίκηση και τη ζωή της Εκκλησίας, και η συνείδηση του σώματος της Εκκλησίας έχει αποδεχθεί ότι εκφράζουν την πίστη και το μήνυμα του Ευαγγελίου.

 Την πίστη αυτήν την έζησαν και τη ζουν οι χριστιανοί μέσα στη ζωή της Εκκλησίας, δηλαδή στα μυστήριά της και την ευρύτερη εκκλησιαστική ζωή, κάτω από την καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος.

 Κλήρος και λαός που ζουν αυτήν την εκκλησιαστική ζωή, την αναπτύσσουν και τη διατυπώνουν ως διδασκαλία σε κάθε ευκαιρία και την κάνουν πράξη στη λατρευτική ζωή.

Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού Λυκείου, Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής ΙΤΥΕ «Διόφαντος», Αθήνα, 2011, σσ. 117118.

ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

   1.5. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΣΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ

Δημιουργία: Μπάλτος Γιάννης

 Η Ορθόδοξη θεολογία βλέπει τον άνθρωπο όχι ως άτομο, αλλά ως πρόσωπο, δηλαδή ως ύπαρξη που υπάρχει μόνο μέσα από τη σχέση και την κοινωνία με τους άλλους και με τον Θεό. 

Δημιουργημένος «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν Θεού», ο άνθρωπος έχει λογικό, ελευθερία και προορισμό τη θέωση, τη συμμετοχή δηλαδή στη θεία ζωή.

Το πρόσωπο δεν είναι ποτέ απομονωμένο.

 Αναπτύσσεται μέσα στην Εκκλησία, όπου βιώνει την κοινωνία και την αγάπη, υπερβαίνοντας τον ατομισμό. 

Αντίθετα, το προσωπείο εκφράζει την αποξένωση, την απώλεια αυθεντικότητας και σχέσης.

 Η αγάπη, ως ελεύθερη προσφορά και έξοδος από τον εαυτό, αποτελεί την ουσία της προσωπικής ύπαρξης.

Κάθε άνθρωπος, ως εικόνα του Θεού, είναι ιερός και μοναδικός.

 Γι’ αυτό η Ορθόδοξη πίστη καλεί σε σεβασμό και κοινωνία με τον άλλο, όπου αποκαλύπτεται η αλήθεια του Θεού.

 Έτσι, το πρόσωπο είναι διαρκής πορεία προς την κοινωνία, την αγάπη και τη θέωση.

Διδάσκουμε ελευθερία ή καταπίεση;

Ό,τι δεν έχει ελευθερία, δεν έχει σχέση με τον Χριστό.

Η πίστη δεν μπορεί να γίνει νόμος ούτε επιβολή. Όταν η Εκκλησία ξεχνά πως είναι σώμα και γίνεται εξουσία, χάνει το πρόσωπό της.

Γιατί άλλο να βαπτίζεσαι και άλλο να πιστεύεις, άλλο να ανήκεις σε παράδοση και άλλο να ζεις το Πνεύμα.

Η αληθινή σχέση με τον Χριστό δεν γεννιέται από φόβο ή συνήθεια, αλλά από ελεύθερη αγάπη και προσωπική ανάσταση.

"Κάθε αναγκαστικό καλό είναι ξένο προς τον Θεό".

Η ελευθερία του ανθρώπου είναι ο χώρος όπου αποκαλύπτεται η αλήθεια — εκεί όπου το Ευαγγέλιο γίνεται ζωή και το «ὡς θέλει» του Χριστού γίνεται η μόνη μορφή σωτηρίας.

Με τον Αρχιμ. Θεοδόσιο Μαρτζούχο, κληρικό Ι. Μ. Νικοπόλεως & Πρεβέζης

2.1 Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ.

 2.1 Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Δημιουργία: Μπάλτος Γιάννης

Η Παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας αποτελεί τη ζωντανή συνέχεια της πίστης από την εποχή του Χριστού έως σήμερα.

Μεταδίδεται αδιάκοπα μέσω της Αγίας Γραφής, των Αποστόλων, των Πατέρων της Εκκλησίας και των Οικουμενικών Συνόδων.

 Περιλαμβάνει όχι μόνο διδασκαλίες, αλλά και τη λατρεία, τα μυστήρια, τα ήθη και τις εκκλησιαστικές εκφράσεις που βιώνει ο πιστός μέσα στη ζωή της Εκκλησίας.

 Η Ορθόδοξη Παράδοση διαφέρει από τις τοπικές ή λαϊκές παραδόσεις, που ενίοτε εμπλουτίζουν, αλλά και αλλοιώνουν το γνήσιο πνεύμα της πίστης.

Η λατρεία, οι εορτές και τα σύμβολα της Ορθοδοξίας αποτελούν ζωντανές εκφράσεις αυτής της Παράδοσης και αναδεικνύουν τη σύνδεσή της με τον ελληνικό πολιτισμό.

Ωστόσο, η Παράδοση δεν είναι στατική· είναι δυναμική, πηγή ανανέωσης και δημιουργίας.

Σκοπός της δεν είναι η τυφλή συντήρηση του παρελθόντος, αλλά η συνεχής αναζήτηση της παρουσίας του Χριστού στο παρόν και η δημιουργική μαρτυρία της Εκκλησίας μέσα στον σύγχρονο κόσμο.

Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΩΣ ΕΚΦΡΑΣΗ ΠΙΣΤΗΣ

 

 3.1 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΩΣ ΕΚΦΡΑΣΗ ΠΙΣΤΗΣ

Η λατρεία αποτελεί βασική έκφραση της πίστης και κεντρικό στοιχείο κάθε θρησκείας.

 Στην Ορθόδοξη Εκκλησία χαρακτηρίζεται ως μυσταγωγική, πνευματική, λογική και αναγωγική, καθώς μυεί τον άνθρωπο στη σχέση με τον Θεό και τον ανυψώνει σε ανώτερη πνευματική εμπειρία.

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

Music: Where is my mind - Official 2018 Video (The Pixies Piano cover)

 Η λατρεία είναι πανανθρώπινο φαινόμενο, αφού κάθε άνθρωπος, συνειδητά ή ασυνείδητα, λατρεύει κάτι, είτε τον Θεό είτε τα κτίσματα. 

Μέσα από τη λατρεία ο πιστός συμμετέχει με όλη την ύπαρξή του, ως ψυχοσωματική ολότητα, ενώ ταυτόχρονα βιώνει τον κοινωνικό της χαρακτήρα, αφού τελείται σε κοινότητα. 

Οι χριστιανικές γιορτές, εβδομαδιαίες και ετήσιες, αποτελούν μνήμη και βίωση των γεγονότων της θείας οικονομίας, με κεντρικό άξονα την Κυριακή, ημέρα της Ανάστασης. 

Η ορθόδοξη λατρεία δεν περιορίζεται στα μυστήρια, αλλά αγιάζει κάθε πτυχή της ζωής: την ασθένεια, την οικογένεια, την εργασία, τη φύση και τις καθημερινές ανάγκες. 

Έτσι, συνδέει την πίστη με την καθημερινότητα, δίνοντας στον άνθρωπο πληρότητα και ελπίδα.

Εἰς Μίαν, Ἁγίαν, Καθολικήν καὶ Ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν»

 2.1 ΕΙΣ ΜΙΑΝ, ΑΓΙΑΝ, ΚΑΘΟΛΙΚΗΝ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΝ

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

Η φράση «Εἰς Μίαν, Ἁγίαν, Καθολικήν καὶ Ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν» εκφράζει τα βασικά γνωρίσματα της Εκκλησίας, όπως ομολογούνται στο Σύμβολο της Πίστεως.

 Η Μία Εκκλησία δείχνει την ενότητα του Σώματος του Χριστού, που υπερβαίνει εθνικά και πολιτισμικά όρια.

 Η Αγία Εκκλησία μαρτυρεί ότι η πηγή της αγιότητας είναι ο Θεός και ότι όλα τα μέλη της καλούνται σε ζωή εν Χριστώ. 

Η Καθολική Εκκλησία δηλώνει την πληρότητα και οικουμενικότητά της· δεν περιορίζεται γεωγραφικά, αλλά αγκαλιάζει όλο τον κόσμο, προσφέροντας σωτηρία σε κάθε άνθρωπο. 

Η Αποστολική Εκκλησία παραπέμπει στη συνέχεια της διδασκαλίας των Αποστόλων και στη ζωντανή Παράδοση, που παραμένει αναλλοίωτη στο χρόνο.

 Έτσι, η Εκκλησία αποτελεί κοινότητα αγάπης και πίστης, όπου ο άνθρωπος καλείται να συμμετέχει στη Θεία Ευχαριστία και να βιώνει την ενότητα με τον Θεό και τους συνανθρώπους του.

Άγιος Παΐσιος. Βιώνοντας το άκτιστο φως.

 

– Γέροντα, το άκτιστο φως το βλέπει κανείς με τα αισθητά μάτια;
[…]
– Όταν ήμουν στα Κατουνάκια, στο Κελλί του Υπατίου, ένα απόγευμα, αφού έκανα τον Εσπερινό με κομποσχοίνι, ήπια ένα τσάι και συνέχισα.

Έκανα το Απόδειπνο και τους Χαιρετισμούς με κομποσχοίνι, και ύστερα έλεγα την ευχή. Όσο την έλεγα, τόσο έφευγε η κούραση και αισθανόμουν ξεκούραστος.

Ένιωθα μέσα μου μια χαρά, που δεν μου έκανε καρδιά να κοιμηθώ· έλεγα συνέχεια την ευχή.

Γύρω στις έντεκα την νύχτα γέμισε ξαφνικά το κελλί με ένα φως γλυκό, ουράνιο. Ήταν πολύ δυνατό, αλλά δεν σε θάμπωνε.

Κατάλαβα όμως ότι και τα μάτια μου «δυνάμωσαν», για να μπορώ να αντέξω αυτήν την λάμψη.

Όσο ήμουν σε αυτήν την κατάσταση, μέσα στο θείο εκείνο φως, ήμουν σ’ έναν άλλον κόσμο, πνευματικό. Αισθανόμουν μια ανέκφραστη αγαλλίαση, και το σώμα μου ανάλαφρο· είχε χαθή το βάρος του σώματος.

Ένιωθα την Χάρη του Θεού, τον θείο φωτισμό. Θεία νοήματα περνούσαν γρήγορα από τον νου μου σαν ερωταποκρίσεις. Δεν είχα προβλήματα, ούτε θέματα να ρωτήσω, όμως ρωτούσα και είχα συγχρόνως και την απάντηση.

Ήταν ανθρώπινα λόγια οι απαντήσεις, είχαν όμως και θεολογία, αφού ήταν θείες απαντήσεις. Και ήταν τόσο πολλά όλα αυτά, ώστε, αν τα έγραφε κανείς, θα γραφόταν άλλος ένας Ευεργετινός.

Αυτό κράτησε όλη την νύχτα, μέχρι τις εννιά το πρωί. Όταν πια χάθηκε εκείνο το φως, όλα μου φαίνονταν σκοτεινά.

Βγήκα έξω και ήταν σαν νύχτα.
– Τι ώρα είναι; Δεν έφεξε ακόμη; ρώτησα έναν μοναχό που περνούσε από εκεί.

Εκείνος με κοίταξε και μου απάντησε με απορία:
– Τι είπες, πάτερ Παΐσιε.

«Τι είπα;», αναρωτήθηκα και μπήκα μέσα. Κοιτάζω το ρολόι και τότε συνειδητοποίησα τι είχε συμβή.

Η ώρα ήταν εννιά το πρωί, ο ήλιος ήταν ψηλά, κι εμένα η ημέρα μου φαινόταν σαν νύχτα!

Ο ήλιος δηλαδή μου φαινόταν ότι ίσα‐ίσα φώτιζε· σαν να είχε γίνει έκλειψη ηλίου. Ήμουν σαν έναν που πετιέται απότομα από το δυνατό φως στο σκοτάδι· τόσο μεγάλη ήταν η διαφορά!

Μετά από εκείνη την θεϊκή κατάσταση βρέθηκα στην άλλη, την φυσική, την ανθρώπινη, και ξεκίνησα να κάνω όπως κάθε μέρα το πρόγραμμά μου.

Έκανα λίγο εργόχειρο, έκανα την Ακολουθία των Ωρών με κομποσχοίνι, μετά την Ενάτη Ώρα έβρεξα λίγο παξιμάδι για να φάω, αλλά ένιωθα σαν ζώο που πότε ξύνεται, πότε βόσκει, πότε χαζεύει, και έλεγα μέσα μου: «Για δες με τι ασχολούμαι! Τόσα χρόνια έτσι τα πέρασα;».

Μέχρι το απόγευμα είχα τέτοια αγαλλίαση, που δεν ένιωθα την ανάγκη να ξεκουραστώ.

Τόσο δυνατή ήταν η κατάσταση αυτή. Όλη εκείνη την ημέρα έβλεπα θαμπά· ίσα‐ίσα που μπορούσα να κάνω την δουλειά μου. Και ήταν καλοκαίρι· ο ήλιος έλαμπε.

Την άλλη μέρα άρχισα να βλέπω τα πράγματα φυσιολογικά. Έκανα το ίδιο τυπικό, αλλά δεν ένιωθα πια έτσι, σαν ζώο.

Από το βιβλίο του Οσίου Παϊσίου Αγιορείτου, Λόγοι στ’, «Περί Προσευχής» έκδοσης Ιερού Ησυχαστηρίου «Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος» Βασιλικά Θεσσαλονίκης».

πηγή

Φωτεινά Μονοπάτια - «Τα άγια προσκυνήματα της Βηθλεέμ»

Η σειρά ντοκιμαντέρ «Φωτεινά Μονοπάτια» επισκέπτεται το Ναό της Γεννήσεως στη Βηθλεέμ και τη Λαύρα του Αγίου Σάββα στην έρημο της Ιουδαίας. Ο Ναός της Γεννήσεως είναι το αρχαιότερο χριστιανικό προσκύνημα των Αγίων Τόπων και περικλείει το σπήλαιο που, από την αρχαιότητα, θεωρείται ο τόπος της γέννησης του Ιησού Χριστού.

Η Λαύρα του Αγίου Σάββα βρίσκεται σε απόσταση 10 χλμ. από τη Βηθλεέμ στην έρημο της Ιουδαίας και είναι από τα σπουδαιότερα μοναστήρια της Ορθοδοξίας. Ιδρύθηκε από τον Άγιο Σάββα και μετρά περίπου 1.500 χρόνια αδιάκοπης λειτουργίας. Ακολουθεί τη βυζαντινή ώρα και αποτελεί την κοιτίδα του εκκλησιαστικού μας τελετουργικού τυπικού.

«Μετέωρα, ένας παγκόσμιος άμβωνας»

Στο βορειοδυτικό τμήμα της θεσσαλικής γης, από τα πανάρχαια χρόνια, ορθώνονται επιβλητικά, οι πέτρινοι γίγαντες των Μετεώρων.

Οι ακοίμητοι φρουροί του Θεσσαλικού κάμπου. Τον 16ο αιώνα, έχουμε τη μεγαλύτερη ακμή της Μετεωρίτικης μοναστικής πολιτείας.

Λειτουργούσαν 24 μονές, σήμερα μόλις 6.

Η Μονή του Μεγάλου Μετεώρου, η Μονή Βαρλαάμ και η Ιερά Μονή του Αγίου Νικολάου Αναπαυσά, αποτέλεσαν τα «Φωτεινά μονοπάτια» αυτού του επεισοδίου.

Η ιστορία, ο μοναστικός ασκητισμός, η πολιτιστική κληρονομιά των μοναστηριών, φανερώνουν την κρυμμένη δύναμη του «πέτρινου δάσους» των Μετεώρων.